زغال سنگ زیر سایه گاز ارزان

به گزارش می‌متالز به نقل از دنیای اقتصاد؛ مرضیه احقاقی، با وجود روند رو به رشد قیمت زغال‌ سنگ در هفته‌های گذشته، رشد قیمتی هم‌چنان نسبت به شرایط جنگی و نقش خاورمیانه در تامین انرژی دنیا، قابل‌توجه نبوده است. البته چنانچه این تنش ادامه یابد، مسیر صعودی پرشتابی پیش روی صنعت زغال‌ سنگ وجود خواهد داشت. در این میان مساله مهمی که از آن غفلت می‌شود ذخایر قابل‌توجه زغال‌ سنگ ایران است که هیچ‌گاه نقش جدی در تامین منابع انرژی مصرفی کشور نداشته‌اند و حتی در سایه سیاست‌های ناکارآمد نتوانسته‌اند بخشی از نیاز کشور‌های همسایه به این سوخت مهم و ارزان را تامین کند؛ بنابراین بازنگری در استراتژی‌های حاکم بر تولید و توسعه معادن زغال‌ سنگ کشور در سطح داخلی و بین‌المللی ضروری است.

بهای زغال‌ سنگ حرارتی در آسیا پس از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران افزایش یافت، اما این افزایش در مقایسه با روند رو به رشد این منبع انرژی در آغاز حمله روسیه به اوکراین، به‌ مراتب محدودتر بوده است. این رشد محدود در حالی حاصل شده که زغال‌ سنگ حرارتی جایگزینی برای گاز طبیعی مایع (LNG) برای تولید برق است و حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی این سوخت با بسته شدن تنگه هرمز از دست رفته است. با وجود این، در عمل زغال‌ سنگ استرالیایی با کیفیت بالا و متوسط از زمان شروع جنگ تا اول ماه می‌به ترتیب رشد ۱۲.۶ درصدی و ۱۱.۷ درصدی داشته‌اند. زغال‌ سنگ اندونزی نیز در این دوره زمانی رشد قیمتی ۱۱.۶ درصدی داشته است.

رشد ۳۰ درصدی قیمت زغال‌ سنگ

«سعید صمدی» فعال صنعت زغال‌ سنگ در ارزیابی تحولات حاکم بر صنعت و بازار خریدوفروش زغال‌ سنگ در سطح داخلی و بین‌المللی گفت: زغال‌ سنگ یکی از منابع اصلی تامین انرژی دنیا است. در حال حاضر حدود ۴۰ درصد از انرژی دنیا با اتکا به زغال‌ سنگ تامین می‌شود. هر گونه تحول در سایر منابع انرژی، اثرگذاری مستقیمی بر صنعت زغال‌ سنگ دارد.

وی با اشاره به آغاز دوره حمله نظامی روسیه به اوکراین و اثرگذاری این تنش نظامی بر بهای زغال‌ سنگ گفت: قیمت زغال‌ سنگ پس از حمله نظامی روسیه به اوکراین، رشد قابل‌توجهی داشت.

این فعال صنعت زغال‌ سنگ گفت: به دنبال حمله نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران و با تشدید تنش نظامی در منطقه خاورمیانه شاهد روند رو به رشد بهای زغال‌ سنگ در بازار بین‌المللی بودیم؛ هر چند این تنش در پایان فصل زمستان آغاز شده و طبعا میزان تقاضا برای منابع انرژی محدودتر بوده است. با وجود این در هفته‌های گذشته شاهد حتی رشد ۳۰ درصدی زغال‌ سنگ بودیم؛ اما این رشد قابل‌توجه ماندگار نبود. هر چند در حال حاضر نیز بهای زغال‌ سنگ به‌ مراتب بالاتر از پیش از شروع جنگ است.

صمدی گفت: با بروز بحران جنگی، بسیاری از دولت‌ها ترجیح می‌دهند از زغال‌ سنگ استفاده کنند؛ چراکه منبع انرژی امنی است و قابلیت ذخیره‌سازی دارد. در نتیجه در هفته‌های گذشته تقاضا برای مصرف زغال و به‌ خصوص زغال‌ سنگ حرارتی در دنیا افزایش یافته است.

وی افزود: بسیاری از نیروگاه‌های گازسوز از این توان برخوردار هستند که به سمت استفاده از زغال بروند؛ بنابراین در شرایط کنونی تغییر سوخت نیروگاه‌ها به زغال‌ سنگ، بسیار محتمل است. در همین‌ حال برخی از نیروگاه‌هایی که با سوخت زغال‌ سنگ فعالیت می‌کردند و در سال‌های اخیر از ظرفیت تولید خود کاسته بودند، در موقعیت کنونی به توان و ظرفیت خود افزوده‌اند. در چنین شرایطی طبعا تقاضا برای مصرف زغال‌ سنگ افزایش یافته است.

رقابت‌پذیری در برابر پایداری محیط زیست

صمدی در پاسخ به سوالی مبنی بر آلایندگی زغال‌ سنگ، تاثیر آن بر گرمایش زمین و همچنین برنامه‌ریزی در سطح کلان برای کاهش مصرف زغال در دنیا گفت: توجه به آلایندگی یا گرمایش زمین عموما در کنفرانس‌های محیط‌زیستی مطرح می‌شود و در برخی کشور‌های پیشرفته مورد توجه است. اما در عمل هزینه قیمت سوخت و تاثیر آن بر قیمت تمام‌شده تولید و رقابت‌پذیری در دنیا، اهمیت بیشتری دارد.

همچنین باید تاکید کرد که میان زغال‌ سنگ، گاز، نفت و مشتقات نفتی در گرمایش زمین تفاوتی وجود ندارد. با وجود اینکه میزان مصرف زغال‌ سنگ در ایران بسیار محدود است، اما در گرمایش زمین رتبه به شدت نامناسبی داریم. در همین‌ حال آژانس بین‌المللی انرژی نیز پیش‌بینی کرده که حداکثر تا سال۲۰۴۰ مصرف زغال‌ سنگ در دنیا با همین شدت ادامه یابد. ارزانی سوخت زغال‌ سنگ در کنار قابلیت ذخیره‌سازی آن، محرک مصرف این ماده بوده است. در نتیجه کشور‌های در حال توسعه تمایل شدیدی به استفاده از زغال‌ سنگ دارند. به‌ خصوص آن که در حرکت کشور‌ها به سمت توسعه، مصرف انرژی افزایش می‌یابد و درنتیجه بهره‌مندی از سوخت ارزان، اولویت دارد.

او افزود: در طول سال‌های گذشته در کشور‌های اروپایی مالیات کربن بر محصولات مختلف وضع شده است. همین موضوع نیز استفاده از زغال‌ سنگ را از صرفه اقتصادی خارج کرده است. در نتیجه در این کشور‌ها استفاده از انرژی‌های پاک مورد توجه بوده و حتی رشد قابل‌توجهی یافته است؛ هم‌زمان مصرف زغال‌ سنگ نیز در این کشور‌ها کاهشی بوده است.

این فعال صنعت زغال‌ سنگ افزود: با وجود توجه به انرژی‌های پاک در دهه‌های گذشته، بسیاری از صنایع برای ارتقای رقابت‌پذیری هم‌چنان به دنبال انرژی ارزان هستند. به این ترتیب در دنیای کنونی همچنان رغبت به استفاده از زغال‌ سنگ وجود دارد. با آغاز به‌ کار فعالیت دونالد ترامپ در مقام رئیس‌جمهور ایالات متحده، مجددا تمایل به استفاده از زغال‌ سنگ در این کشور با هدف تامین سوخت ارزان صنایع، شکل گرفته است.

صمدی در تشریح میزان مصرف این انرژی در کشور و مقایسه آن با سایر کشور‌ها گفت: با وجود ذخایر قابل‌توجه زغال‌ سنگ در ایران، میزان مصرف این منبع انرژی در کشور سالانه حدود ۳ تا ۴‌ میلیون تن برآورد می‌شود؛ در حالی‌ که ترکیه در همسایگی ما سالانه ۱۱۰‌ میلیون تن زغال‌ سنگ استفاده می‌کند. مصرف زغال‌ سنگ پاکستان در سال گذشته بیش از ۴۰‌ میلیون تن گزارش شده است. مصرف زغال‌ سنگ چین سالانه بیش از ۴‌ میلیارد تن و میزان مصرف توسط هند حدود ۹۰۰‌ میلیون تن است.

ضرورت تنوع‌بخشی به سبد انرژی

صمدی در خصوص ضرورت تنوع‌بخشی به سبد انرژی افزود: با وجود ذخایر غنی زغال‌ سنگ در کشور ما، به سبب بهره‌مندی از منابع فراوان گاز و ارائه سوبسید قابل‌توجه به مصرف گاز توسط صنایع، عملا تمایلی به استفاده از زغال‌ سنگ در صنایع وجود نداشته است. در حالت ایده‌آل انتظار می‌رود کشورها، مصارف انرژی خود را از سبد متنوعی تامین کنند، با وجود این، در کشور ما بخش اصلی انرژی کشور از طریق گاز و مشتقات نفتی تامین می‌شود. این توجه یک‌سویه به گاز از آن جهت است که دولت در این سال‌ها یارانه قابل‌توجهی به استفاده از گاز در صنایع تخصیص داده است.

وی افزود: در طول سال‌های گذشته صنایع به استفاده از انرژی ارزان عادت کرده‌اند و هیچ‌گاه آن‌ طور که باید به سمت ارتقای بهره‌وری در مصرف انرژی پیش نرفته‌اند. در نتیجه چنین شرایطی، کشور در طول سال‌های گذشته با بحران انرژی مواجه شده است. این بحران انرژی به مراتب جدی‌تر از شرایطی است که در این سال‌ها طی فصل زمستان تجربه کرده‌ایم. گویی هنوز نوک کوه یخ مشخص شده است.

صمدی افزود: منابع زغال‌ سنگ حرارتی کشور نسبت به استاندارد جهانی دست نخورده است. متوسط عمق معادن زغال‌ سنگ در روسیه و اوکراین به ۱۰۰۰ متر رسیده است. در حالی‌ که در کشور ما عمق برداشت از این ذخایر حدود ۱۵۰ متر است، اما تکیه بر ذخایر زغال‌ سنگ به‌ عنوان منبع انرژی مورد استفاده در کشور نیازمند یک بازه زمانی ۳ تا ۴ ساله است.

این فعال صنعت زغال‌ سنگ با اشاره به بی‌توجهی کشور در تخصیص مطلوب ذخایر انرژی گفت: در اغلب کشور‌های دنیا، برای تولید سیمان از زغال‌ سنگ به‌ عنوان منبع انرژی استفاده می‌شود. اما توسعه صنعت سیمان در ایران با اتکا به منابع گاز ممکن شده است. این در حالی است که صنایع سیمان می‌توانند از زغال‌ سنگ با هر کیفیتی و حتی باطله زغال به‌ عنوان سوخت استفاده کنند.

این فعال صنعت زغال‌ سنگ گفت: نگاه دولت به صنعت زغال‌ سنگ هم‌چنان در مدار چند سال قبل می‌گردد. در واقع هنوز تحول فکری برای تصمیم‌گیرندگان ایجاد نشده و هم‌چنان قیمت‌گذاری دستوری بر این صنعت حکم‌فرما است. فعالان صنعت زغال‌ سنگ خواستار رانت یا حمایت جانبدارانه از این صنعت نیستند؛ اما چنانچه بهای این محصول معدنی منطبق با استاندارد‌های جهانی تعیین شود، تولید زغال‌ سنگ در کشور اقتصادی خواهد شد. به بیان دقیق‌تر امکانی برای توسعه این صنعت فراهم خواهد شد.

صمدی در تشریح جزئیات تولید و تجارت صنعت زغال‌ سنگ کشور گفت: میزان تولید زغال‌ سنگ خام کشور سالانه حدود ۴ تا ۵‌ میلیون تن برآورد می‌شود. از این میزان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد آن به زغال‌ سنگ حرارتی و مابقی به زغال متالورژی اختصاص دارد. در همین‌ حال صادرات زغال‌ سنگ ایران سالانه حدود ۴۰۰ هزار تن است که در مقایسه با آمار تولید و تجارت این محصول ناچیز است. ذخیره زمین‌شناسی زغال‌ سنگ کشور ۱۴‌ میلیارد تن برآورد شده و ذخایر قطعی این محصول سالانه ۲‌ میلیارد تن برآورد می‌شود. به این ترتیب میزان تولید و ظرفیت تولید این محصول معدنی تفاوت چشم‌گیری دارد. در حالی‌ که ایران در همسایگی خود بازار مصرف قابل‌توجهی از زغال‌ سنگ دارد، به این ظرفیت بی‌توجهی شده است؛ بنابراین بازنگری در سیاست‌های حاکم بر این بخش ضروری به‌ نظر می‌رسد.

منبع: دنیای اقتصاد