تحول استراتژیک

‌می‌متالز - صنعت فولاد ایران در آستانه تحولی استراتژیک قرار دارد: تولید بیش از نیاز داخلی و اتصال مستقیم به بازار‌های صادراتی، آینده صنعت را به سواحل کشور پیوند می‌زند. توسعه فولاد در مناطق ساحلی، علاوه بر کاهش هزینه‌های لجستیک و تسهیل صادرات، امکان تولید فولاد‌های باکیفیت و با ارزش افزوده بالا را فراهم می‌کند و مسیر رشد پایدار، اقتصادی و رقابت‌پذیر صنعت فولاد را تضمین می‌کند.

‌می‌متالز به نقل از ماهنامه کارخانه و ایراسین - بهرام سبحانی؛ رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران: از مجموع ۳۰ میلیون تن ظرفیت فعلی فولاد کشور، بیش از ۱۰ میلیون تن مازاد بر نیاز داخلی تولید می‌شود که بخش عمده آن نیازمند بازار‌های صادراتی است. در صورت رفع محدودیت‌های تأمین گاز و برق، ظرفیت تولید می‌تواند تا حدود ۵۰ میلیون تن افزایش یابد که ۳۰ میلیون تن آن مازاد خواهد بود.

بازار‌های صادراتی ایران به آب‌های آزاد متصل هستند، بنابراین سرمایه‌گذاری صنایع فولادی در کنار سواحل، از جمله فولاد هرمزگان، فولاد خوزستان و فولاد کاوه جنوب، امکان صادرات آسان و اقتصادی را فراهم می‌کند. حتی پروژه‌های آینده نیز باید با همین رویکرد و نزدیکی به سواحل طراحی و اجرا شوند. نیاز آب در صنعت فولاد نسبتاً کم است؛ به عنوان مثال در فولاد مبارکه برای تولید هر تن فولاد تنها دو مترمکعب آب مصرف می‌شود؛ بنابراین دلیل اصلی تمرکز صنایع بر سواحل، کمبود آب نیست بلکه دسترسی به آبراه‌ها و تسهیل صادرات و کاهش هزینه‌های حمل‌و‌نقل است. تولید در مناطق مرکزی و انتقال محصول به بنادر، هزینه‌های حمل‌و‌نقل را به شدت افزایش می‌دهد؛ نمونه آن مسیر کرمان به بندرعباس است که هم‌زمان تریلی‌ها شمش فولاد را به بندر و کالا‌های دیگر را به مرکز کشور حمل می‌کنند، که نمونه‌ای از ناکارآمدی مدیریت صادرات است.

لزوم توسعه صنعتی در سواحل

صنایع فولادی ساحلی، مانند فولاد کاوه جنوب و فولاد هرمزگان، اساساً برای صادرات طراحی شده‌اند و باید سیاست‌های صادراتی با این ساختار همسو باشد تا بهره‌وری و صرفه اقتصادی تحقق یابد. کارخانه‌های مرکزی و شمالی کشور می‌توانند بازار داخلی و منطقه‌ای را پوشش دهند و سهم صادرات و بازار داخلی به شکل منطقی تفکیک شود. برای تحقق این هدف، تمرکز تولید در سواحل و استفاده از مزیت صادراتی ضروری است. صنایع ساحلی باید بتوانند محصولات خود را مستقیماً بارگیری و صادر کنند. محدودیت‌های زیرساختی فعلی، مانند کمبود اسکله و ظرفیت بارانداز، باعث افزایش هزینه‌ها و تأخیر در پهلوگیری کشتی‌ها و پرداخت جریمه دموراژ می‌شود. توسعه اسکله‌ها، افزایش عمق آبخور و ایجاد ظرفیت پهلوگیری کشتی‌های بزرگ ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تنی، از اولویت‌های اصلی است. در حال حاضر کشتی‌های کوچک ۷۰ هزار تنی عمدتاً استفاده می‌شوند که هزینه حمل را افزایش می‌دهد.

صنایعی که به زنجیره کشتی‌سازی مرتبط هستند نیز باید در سواحل مستقر شوند. به عنوان مثال، فولاد اکسین در خوزستان ورق‌های ضدخوردگی و ورق‌های عریض برای صنایع کشتی‌سازی تولید می‌کند و حضور این صنایع در نزدیکی سواحل اتصال مستقیم به زنجیره کشتی‌سازی را ممکن می‌کند. حرکت صنایع فولادی به سمت سواحل، نه تنها صادرات و بهره‌وری اقتصادی را تسهیل می‌کند، بلکه توسعه صنایع مرتبط و رشد مناطق ساحلی را نیز ارتقا می‌دهد.

حرکت به سمت فولاد باکیفیت

بیشتر تمرکز صنایع فولادی کشور تاکنون روی تولید محصولات ساختمانی مانند میلگرد و تیرآهن بوده که بازار داخلی آنها تقریباً اشباع شده است. ظرفیت مصرف داخلی حدود ۱۰ میلیون تن در سال است و برای ادامه رشد، لازم است تولید فولاد‌های باکیفیت و با ارزش افزوده بالا، مورد توجه قرار گیرد؛ محصولاتی که برای صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و کشتی‌سازی کاربرد دارند. بهترین محل برای تولید این فولادها، مناطق ساحلی است که دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد و سیستم حمل‌و‌نقل مناسب برای صادرات و توزیع وجود دارد. لجستیک و حمل‌و‌نقل باید به شکل یک زنجیره کامل و یکپارچه عمل کند؛ شامل جاده، ریل و حمل‌و‌نقل دریایی.

در حال حاضر، هنوز وابستگی زیادی به حمل‌و‌نقل زمینی وجود دارد که عمدتاً از طریق جاده و به میزان محدود از طریق ریلی انجام می‌شود. حمل‌و‌نقل ریلی با اهداف ایده‌آل فاصله دارد و هنوز قابلیت اعتماد کامل برای جابجایی حجم بالای فولاد را ندارد. توسعه خطوط ریلی، دوخطه شدن مسیر‌ها و افزایش سرعت و کارایی قطار‌های باری، پیش‌نیاز تکمیل زنجیره لجستیک و کاهش فشار بر جاده‌ها است.

حمل‌و‌نقل ریلی مکمل جاده است؛ زیرا بار سنگین روی جاده‌ها، هزینه و استهلاک بالایی دارد. برای نمونه، یک تریلی ۱۸ چرخ با ۸۰ تا ۹۰ تن بار نسبت به ظرفیت حمل ریلی، پرهزینه‌تر و کم‌بازده‌تر است. بدون بهبود زیرساخت‌های زمینی و ریلی، حرکت به سمت تولید فولاد باکیفیت و صادرات محور دشوار خواهد بود.

درنهایت، یکی از الزاماتی که صنعت ایران امروز با آن مواجه است، توسعه ساحلی است و صنعت فولاد نیز به ناچار در مسیر حرکت به سمت سواحل قرار گرفته است. تمرکز بر فولاد باکیفیت و توسعه صنایع در مناطق ساحلی، بهره‌وری و ارزش افزوده صنعت فولاد کشور را افزایش می‌دهد، صادرات را تسهیل می‌کند و اتصال به بازار‌های جهانی را ممکن می‌سازد. توسعه زیرساخت‌های حمل‌و‌نقل، اسکله‌ها و بنادر، به علاوه ایجاد صنایع مرتبط ساحلی، باید به عنوان اولویت راهبردی در سیاست‌گذاری صنعتی و صادراتی کشور در نظر گرفته شود تا رشد پایدار و اقتصادی صنعت فولاد تضمین شود.

منبع: ایراسین

بهرام سبحانی