صنعت؛ دالان نجات اقتصاد ایران و راهی که ثروت، اشتغال و ارز را به کشور بازمی‌گرداند

‌می‌متالز - آینده ایران بدون شک از دل صنعت عبور می‌کند.

‌می‌متالز - یادداشت «مینا جعفری» کارشناس اقتصادی: اقتصاد ایران امروز در موقعیتی قرار گرفته که دیگر نمی‌توان با نگاه‌های کوتاه‌مدت یا تصمیم‌های بخشی آن را اداره کرد. فشار‌های مالی، نوسان بازار جهانی، محدودیت صادرات، افزایش هزینه‌های انرژی و رقابت شدید در بازار‌های منطقه‌ای، همه از ما می‌خواهند که نگاه تازه‌ای به سازوکار خلق ثروت در کشور داشته باشیم. در میان همه این چالش‌ها یک حقیقت غیرقابل انکار وجود دارد: مسیر موفقیت ایران از دل صنعت می‌گذرد؛ صنعتی که اگر درست هدایت شود، می‌تواند ستون اصلی ایجاد اشتغال گسترده، ارزآوری پایدار و تقویت تولید خالص ملی باشد و ثباتی فراهم کند که مردم در زندگی روزمره آن را لمس کنند.

در شرایط کنونی کشور، صنایع باید برای ارزآوری از نگاه سنتی به صادرات فاصله بگیرند و وارد مرحله تولید با ارزش افزوده بالا شوند. فروش مواد خام دیگر نه‌ تنها سودآور نیست بلکه اقتصاد را از ظرفیت واقعی‌اش دور می‌کند. امروز جهان به‌ دنبال کالا‌های تکمیلی، پیچیده و دارای کیفیت استاندارد است. اگر زنجیره‌های کلیدی مانند فولاد، پتروشیمی، معدن، سیمان، برق و صنایع پایین‌دستی، از صادرات اولیه به سمت تولید محصول نهایی حرکت کنند، ارزش فروش چند برابر می‌شود و ارز واقعی وارد کشور می‌گردد. این یعنی افزایش توان رقابتی ایران و دسترسی به بازار‌هایی که به دلیل کیفیت، قیمت و ثبات عرضه، مشتری پایدار ایجاد می‌کنند.

گام مهم بعدی برای ارزآوری، ایجاد پایگاه‌های صادراتی در کشور‌های پیرامونی است. ایران به دلیل محدودیت‌های موجود نمی‌تواند تنها با ارسال مستقیم کالا به رقابت جهانی ادامه دهد. ایجاد دفتر، انبار و نمایندگی‌های فروش در کشور‌هایی مانند عمان، قطر، ترکیه، قزاقستان و امارات، نه‌ تنها هزینه حمل را کاهش می‌دهد، بلکه امکان ارتباط پایدار با مشتریان خارجی، مشارکت در پروژه‌های مشترک و عقد قرارداد‌های بلندمدت را فراهم می‌کند. این اقدام، حلقه‌ای است که صنایع ایرانی سال‌ها از آن غافل بوده‌اند و اکنون برای رشد واقعی به آن نیاز جدی دارند.

اما ارزآوری زمانی پایدار است که صنایع در داخل نیز درست رفتار کنند. شرکت‌های معدنی و صنعتی باید نقش خود را در افزایش تولید خالص ملی جدی بگیرند. تولید خالص ملی زمانی رشد می‌کند که ارزش افزوده واقعی در کشور ایجاد شود، نه سود‌های ناپایدار مبتنی بر تفاوت نرخ‌ها. این یعنی تمرکز بر بهره‌وری، اصلاح ساختارها، کاهش هزینه‌های تولید، سرمایه‌گذاری بلندمدت و حرکت به سمت فناوری‌های نو. هر کارخانه و شرکت معدنی باید بخشی از سود خود را به توسعه اختصاص دهد؛ توسعه در خطوط تولید، فناوری، استخراج و فرآوری، نوسازی تجهیزات، افزایش کیفیت محصولات و آموزش نیروی انسانی. این نوع سرمایه‌گذاری نه‌ تنها سودآوری آینده را تضمین می‌کند، بلکه تولید خالص ملی را به‌ صورت واقعی افزایش می‌دهد و اقتصاد کشور را مقاوم‌تر می‌سازد.

نیروی انسانی نقش بنیادی در این میان دارد. صنعتی که به نیروی انسانی متخصص، آموزش‌دیده و با انگیزه تکیه کند، بهره‌وری بالاتر، کیفیت بهتر و بهای تمام‌شده پایین‌تر خواهد داشت. اشتغال زمانی به تولید خالص ملی کمک می‌کند که پایدار، تخصصی و همراه با ارتقای توان کارکنان باشد. وقتی صنعت بزرگ شود، ده‌ها بخش دیگر نیز هم‌زمان رشد می‌کنند: حمل‌ونقل، خدمات فنی و مهندسی، فناوری اطلاعات، گردشگری صنعتی، ساخت‌وساز و تجارت. این گسترش اقتصادی، مستقیم‌ترین اثر را بر سفره مردم می‌گذارد و سطح رفاه عمومی را بالا می‌برد.

اهمیت صنعت در زندگی مردم ایران تنها در اشتغال خلاصه نمی‌شود؛ صنعت ستون استقلال اقتصادی است. کشوری که نتواند نیاز‌های صنعتی خود را برطرف کند، ناچار است وابسته باقی بماند و این وابستگی هزینه‌های سنگینی به مردم تحمیل می‌کند. اما وقتی صنایع قدرتمند شوند، وابستگی کاهش می‌یابد، درآمد‌های ارزی افزایش پیدا می‌کند، مدیریت اقتصاد داخلی آسان‌تر می‌شود و اثرگذاری فشار‌های خارجی کم می‌گردد. از سوی دیگر، در صنعتی که رشد می‌کند، نوآوری جان می‌گیرد و این نوآوری است که مسیر پیشرفت نسل‌های آینده را روشن می‌کند.

مهم‌تر از همه، توسعه صنعتی امید اجتماعی ایجاد می‌کند. وقتی مردم ببینند کارخانه‌ها فعال‌اند، پروژه‌ها توسعه می‌یابند، صادرات افزایش یافته و شرکت‌ها در بازار‌های جهانی مورد توجه‌اند، اعتماد عمومی به اقتصاد افزایش پیدا می‌کند. امید اجتماعی بزرگ‌ترین دارایی هر ملت است؛ دارایی‌ای که با رونق صنعت، جان می‌گیرد و به مردم انگیزه تلاش و رشد می‌دهد.

اگر صنایع ایران بتوانند هزینه‌های تولید را کاهش دهند، تولیدات با ارزش افزوده بالا ارائه کنند، به بازار‌های جدید وارد شوند، بهره‌وری را افزایش دهند و نقش واقعی خود را در تولید خالص ملی ایفا کنند، اقتصاد کشور به مسیر رشد پایدار بازمی‌گردد. آینده ایران بدون شک از دل صنعت عبور می‌کند؛ صنعتی که با مدیریت درست، نگاه بلندمدت، سرمایه‌گذاری حساب‌شده و اتکا به نیروی انسانی متخصص، می‌تواند کشور را به جایگاهی برساند که مردم شایسته آن هستند.