وقتی حافظه معدن بازنشسته می‌شود

‌می‌متالز - صنعت معدن در سراسر جهان با چالش ساختاری بازنشستگی انبوه نیرو‌های باتجربه و خطر از دست رفتن دانش عملیاتی انباشته در ذهن آنها روبه‌رو است. به گزارش دیلویت در سالنامه روند‌های معدن و فلزات ۲۰۲۳، نزدیک به ۵۰ درصد از مهندسان ماهر معدن در جهان طی دهه آینده به سن بازنشستگی می‌رسند، در حالی که تقاضا برای مواد معدنی به دلیل گذار انرژی روز به روز در حال افزایش است.

به گزارش می‌متالز، طبق برآورد‌های شورای بین‌المللی معدن و فلزات و بانک جهانی، میانگین سنی کارگران معدن در سطح جهانی بین ۴۰ تا ۵۰ سال است. این آمار نشان می‌دهد که بخش معنی‌داری از نیروی کار فعال، به‌زودی از چرخه تولید خارج می‌شود؛ و به همراه آنها، دهه‌ها تجربه عملیاتی، شناخت زمین‌شناسی محلی و دانش ضمنی ایمنی نیز از دسترس خارج خواهد شد.

الگوی غیررسمی در انتظار ساختار رسمی

بازنشستگان شرکت‌های بزرگ معدنی ایران سال‌ها است به‌صورت پراکنده در نقش مشاور و ناظر ایمنی فعالیت می‌کنند. این الگوی غیررسمی نشان می‌دهد تقاضا برای دانش آنها وجود دارد، اما هیچ ساختار نهادی‌ای آن را پشتیبانی نمی‌کند.

به گزارش پژوهشگران حوزه توسعه نیروی انسانی معدن، برنامه‌های مشاوره‌ای با بازنشستگان باتجربه نه‌تنها به انتقال دانش کمک می‌کنند، بلکه به‌طور مستقیم نرخ حوادث را کاهش می‌دهند. ارشدترین معدنکاران مربیان ایمنی هستند؛ چرا که تجربه آنها از مواجهه واقعی با شرایط خطرناک، زمینه‌ای می‌سازد که هیچ دوره آموزشی رسمی‌ای نمی‌تواند جایگزین آن شود.

از سوی دیگر، بخش قابل‌توجهی از بازنشستگان معدن با فشار معیشتی روبه‌رو هستند. اشتغال نیمه‌وقت مشاوره‌ای در قالب برنامه‌های سازمان‌یافته می‌تواند منبع درآمد تکمیلی برای این قشر فراهم کند؛ اقدامی که همزمان ظرفیت فنی صنعت معدن را نیز تقویت می‌کند.

طبق یافته‌های پژوهشی که با ۳۸۰ نفر از کارگران معدن جنوب آفریقا انجام شده، برنامه‌های مشاوره و منتورینگ رسمی نه‌تنها به انتقال مهارت منجر می‌شوند، بلکه تعهد سازمانی کارکنان جوان را نیز به‌طور معنی‌داری افزایش می‌دهند. کارکنانی که تحت راهنمایی بازنشستگان باتجربه قرار می‌گیرند، سریع‌تر به جایگاه‌های سرپرستی می‌رسند و نرخ ترک خدمت در میان آنها پایین‌تر است.

طرح فاجد معکوس

سونیا اسکارسلی، معاون ارشد اکتشاف شرکت Endeavour Mining، تصریح کرده که برنامه منتورینگ باید بخشی ساختاریافته از مسیر توسعه نیروی انسانی باشد، نه یک ترتیب موردی و تصادفی؛ چرا که برنامه‌های غیررسمی ارزش افزوده‌ای ایجاد نمی‌کنند.

ایمیدرو پیش‌تر در قالب طرح فاجد، نیروی جوان فارغ‌التحصیل را به واحد‌های معدنی معرفی کرده و بخشی از هزینه حقوق آنها را تأمین کرده است. همین رویکرد می‌تواند با رویکردی معکوس برای بازنشستگان باتجربه به صورت تعریف پست‌های مشاور ایمنی و ناظر فنی نیمه‌وقت، با حمایت مالی مشترک ایمیدرو و شرکت‌های معدنی ذی‌نفع به‌کار گرفته شود.

انجمن مهندسی معدن ایران نیز پیش‌تر تفاهم‌نامه همکاری با ایمیدرو در زمینه مستندسازی رویه‌ها و نظارت علمی بر پروژه‌های تحقیقاتی امضا کرده است. گسترش این همکاری به حوزه انتقال دانش از بازنشستگان، یک فرصت واقعی و کم‌هزینه برای ارتقای امنیت عملیاتی معادن کشور است.

بازنشستگان معدن ایران نه گیرندگان منفعل مستمری، بلکه سرمایه‌ای انسانی هستند که اگر در قالب برنامه‌های نهادی سازمان‌دهی شوند، علاوه بر پر کردن شکاف دانشی نسل جدید مهندسان معدن، می‌توانند ایمنی عملیاتی معادن را ارتقا دهند، و معیشت خود را از طریق اشتغال نیمه‌وقت کامل کنند. این مثلث سود (صنعت، نسل جدید و بازنشستگان) نیازمند اراده‌ای نهادی است که ایمیدرو ابزار تحقق آن را در اختیار دارد.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین