گذار از تولید کالای پایه به ادغام عمودی و پایداری استراتژیک

‌می‌متالز - آمار‌های سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد در سالی که گذشته صنعت فولاد با تمامی مشکلات موجود از جمله جنگ، ناترازی انرژی، جهش ارز، تورم سمت تولید و فشار‌های ناشی از رکود توانسته با ثبت رشد صادرات و تولید از بحران گذر کند. این گذار با تمرکز بر ادغام عمودی، سرمایه گذاری در زیرساخت‌ها و استفاده از نوآوری باز در جهت پایدارسازی فرآیند‌ها حاصل شده و افق پیش رو را شفافتر از قبل ساخته است.

به گزارش می‌متالز به نقل از ایراسین، برای ناظران خارجی، اقتصاد صنعتی ایران در سال ۱۴۰۴ ممکن است تنها با اعداد کلان صادرات غیرنفتی (۵۷.۸ میلیارد دلار با رشد ۱۵.۶ درصدی) شناخته شود. اما بررسی دقیق‌ترِ بخش صنعت فولاد و معدن، داستان جذاب‌تری را روایت می‌کند: داستان صنعتی که قواعد استراتژی رقابتی را بازخوانی کرده و مانند رهبران تراز اول فولاد جهان، در حال رفع گلوگاه‌های زیرساختی و حرکت به سمت لبه‌های تکنولوژی است.

حل بحران زیرساخت در اولویت

در ادبیات استراتژی رقابت در می‌یابیم که تامین نهاده‌ها پایه رقابت‌پذیری است. در سال‌های گذشته، آب و برق پاشنه آشیل فولادسازان ایرانی بود و برای گذار از آن می‌بایست آمار ۱۴۰۴ نشان می‌ده‌بایست سرمایه گذاری جدی در این بخش صورت می‌گرفت؛ استراتژی شرکت‌های بزرگ از چانه‌زنی با دولت به سرمایه‌گذاری مستقیم در زیرساخت تغییر کرده است؛ الگویی که پیشتر در شرکت‌هایی نظیر بائواستیل چین یا پوسکو کره جنوبی دیده‌ایم.

انقلاب انرژی‌های تجدیدپذیر: سال ۱۴۰۴ نقطه عطفی در توسعه متالورژی سبز بود. ظرفیت تجدیدپذیر‌ها به بیش از ۴۵۰۰ مگاوات رسید. افتتاح فاز نخست نیروگاه خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی «آفتاب شرق» توسط فولاد مبارکه، در کنار پروژه‌های ایمیدرو (۳۰۰ مگاوات در فارس)، چادرملو (۱۰۰ مگاوات) و صدور ۳۸ هزار پروانه احداث، نشان از یک شیفت استراتژیک به سمت تامین انرژی پایدار دارد.
استقلال آبی: بهره‌برداری از ابرپروژه انتقال آب دریای عمان به اصفهان (قطع وابستگی صنایع به زاینده‌رود) و افزایش ظرفیت شیرین‌سازی آب دریا به ۱۴۰ میلیون مترمکعب در سال، ریسک توقف تولید به دلیل تنش‌های اقلیمی را به شدت کاهش داد.

استراتژی تمایز

تولیدکنندگان برتر جهان می‌دانند که حاشیه سود در تولید محصولات با ارزش افزوده بالا نهفته است. گزارش‌های ۱۴۰۴ حاکی از حرکت معنادار زنجیره تامین به سمت تولیدات خاص و بومی‌سازی تکنولوژی‌های پیچیده (High-Tech) است:

توسعه سبد محصولات پیشرفته: تولید کلاف گرید API X۶۰ (برای انتقال ایمن نفت و گاز)، تولید نازک‌ترین ورق گالوانیزه ایران (با ضخامت ۰.۲۸ میلی‌متر در ورق‌خودرو)، و تولید گرید پیشرفته مقاوم در برابر خوردگی برای «سرویس ترش»، همگی گام‌هایی در جهت استراتژی تمایز رقابتی هستند.
نوآوری در نهاده‌های تولید: دستیابی به فناوری تولید کک سوزنی از پسماند‌های نفتی (جهت ساخت الکترود نانوساختار گرافیتی) و افتتاح رسمی تولید الکترود گرافیتی در اردکان، حلقه‌های مفقوده‌ای بودند که وابستگی گلوگاهی صنعت را قطع کردند.
ورود به باشگاه تکنولوژی: ورود ایران به جمع ۱۰ کشور تولیدکننده سیم‌جوش‌های توپودری ضدسایش، بومی‌سازی سامانه جوش لیزری (با همکاری مرکز لیزر و فولاد مبارکه) و طراحی ماشین‌های برش تختال، نشان‌دهنده ارتقای توان مهندسی داخلی است.

کارایی عملیاتی و توسعه مقیاس

در کنار تمایز، استراتژی «رهبری هزینه» با افزایش بهره‌وری ماشین‌آلات و ثبت رکورد‌های تولید دنبال شده است.

رکورد‌های تولیدی و صادراتی: ثبت رکورد ۱۵۲ همت درآمد و رشد ۴۵ درصدی صادرات فولاد مبارکه در ۱۰ ماهه، در کنار جهش ۶۷ درصدی صادرات فولاد خوزستان در نیمه نخست سال، نشان‌دهنده استفاده بهینه از صرفه‌های مقیاس است.
افزایش راندمان سیستمی: اضافه شدن سیستم «مدیا» به توربین‌های گازی نیروگاه شهید کاظمی (+۷۰ مگاوات ظرفیت) و ساخت رطوبت‌سنج برخط کنسانتره آهن در سنگان، مصداق بارز بهینه‌سازی فرآیندهاست.

پایداری شرکتی و استانداردسازی جهانی

الگوی رهبران جهانی فولاد نشان می‌دهد که بدون رعایت استاندارد‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیت شرکتی (ESG)، نفوذ در بازار‌های جهانی غیرممکن است. صنعت ایران در سال ۱۴۰۴ سیگنال‌های قدرتمندی در این حوزه ارسال کرد:

حضور طرح هوش مصنوعی Ergonomica فولاد مبارکه در میان برترین طرح‌های جهانی ایمنی و سلامت، و نامزدی جایزه جهانی Steelie.
کسب گواهینامه‌های بین‌المللی نظیر تداوم کسب‌وکار (ISO۲۲۳۰۱) و استاندارد CE برای صادرات.
صعود ایران به رتبه ۱۹ استاندارد جهانی.

چشم‌انداز استراتژیک

اگر بخواهیم این داده‌ها را جمع‌بندی کنیم؛ صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۴ با درک صحیح از ادبیات استراتژی رقابتی، استراتژی خود را تنظیم کرده است. تهدید تامین‌کنندگان (انرژی و آب) را با ادغام عمودی و سرمایه‌گذاری مستقیم خنثی کرده و شدت رقابت را با حرکت به سمت تولید محصولات دارای ارزش افزوده بالاتر (استراتژی تمایز) مدیریت کرده است.

با پشتوانه رکورد‌های بی‌سابقه اقتصاد کلان (تولید ۵.۱ میلیون بشکه نفت و کسب جایگاه سوم اوپک)، منابع مالی لازم برای این گذار تکنولوژیک فراهم شده است. اگر این روند تبدیل سودآوری به دارایی‌های نامشهود (تکنولوژی، هوش مصنوعی، انرژی‌های پاک) ادامه یابد، فولاد ایران در دهه‌ی آینده نه تنها یک تولیدکننده حجمی، بلکه یک بازیگر کلیدی در زنجیره تامین جهانی فولاد سبز و پیشرفته خواهد بود.

منبع: ایراسین

فولاد صنعت فولاد