يکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۲:۴۳

تاریخ: ۱۲ مهر ۱۴۰۴ ، ساعت ۲۰:۳۲

بازدید: ۳۱۰

کد خبر: ۳۸۶۰۵۶

سرویس خبر : آهن و فولاد

آهن و فولاد اقتصاد و تجارت

تاب‌آوری صنعت فولاد ایران در دوران بازگشت تحریم‌ها؛ از تهدید فناورانه تا فرصت بهره‌ور

مزیت‌های رقابتی صنایع فولاد در روزگار پس از مکانیسم ماشه

‌می‌متالز - فعال‌شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های بین‌المللی، بار دیگر صنایع راهبردی کشور را در معرض فشار‌های چندلایه قرار داده است. در این میان، صنعت فولاد به عنوان یکی از موتور‌های اصلی اقتصاد ایران، با سهمی بیش از ۸ درصد در تولید ناخالص داخلی صنعتی و ارزآوری سالانه‌ای بالغ بر ۶ تا ۷ میلیارد دلار، نقشی تعیین‌کننده در حفظ تراز تجاری کشور ایفا می‌کند. اما پرسش اساسی این است که در شرایط بازگشت محدودیت‌های مالی، بانکی و فناورانه، آیا فولاد ایران می‌تواند سطح بهره‌وری خود را حفظ کرده و تاب‌آوری ساختاری خود را تقویت کند؟

به گزارش می‌متالز، جایگاه ایران در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد جهان، حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت بوده است. با تولید حدود ۳۰ میلیون تن فولاد خام در سال ۲۰۲۴، ایران پس از ترکیه و برزیل در رتبه دهم جهانی قرار دارد. با این حال، این جایگاه با چالش‌هایی همراه است؛ از جمله تمرکز صادرات بر چند کشور همسایه و مصرف انرژی بالا در خطوط تولید که حدود ۱.۵ تا ۲ برابر میانگین جهانی است. این عوامل، در شرایط تحریم، می‌توانند به نقاط آسیب‌پذیر تبدیل شوند و مزیت رقابتی کشور را تضعیف کنند.

تحریم‌ها به طور مستقیم بر زنجیره تأمین فناوری و تجهیزات اثر می‌گذارند. ماشین‌آلات کوره‌های قوس الکتریکی، سیستم‌های اتوماسیون و قطعات یدکی عمدتاً از کشور‌های اروپایی و آسیای شرقی تأمین می‌شوند. در صورت اختلال در این زنجیره، نه تنها هزینه‌ها افزایش می‌یابد، بلکه نوسازی خطوط تولید نیز با تأخیر مواجه خواهد شد. این تأخیر، در جهانی که به‌ سرعت به سمت فولاد سبز و فناوری‌های کم‌کربن حرکت می‌کند، می‌تواند شکاف فناورانه ایران با رقبا را عمیق‌تر کند و بهره‌وری بلندمدت را تحت‌الشعاع قرار دهد.

در چنین شرایطی، تاب‌آوری صنعت فولاد به معنای بازآرایی هوشمندانه منابع، بازتعریف بازار‌های صادراتی و بازسازی زیرساخت‌های فناورانه است. بازار‌های منطقه‌ای مانند عراق، افغانستان و آسیای میانه، اگرچه در گذشته نقش ضربه‌گیر را ایفا کرده‌اند، اما تکیه بیش از حد بر آنها ریسک تمرکز را افزایش می‌دهد. تنوع‌بخشی به بازار‌های هدف و محصولات صادراتی، یکی از راهبرد‌های کلیدی برای حفظ بهره‌وری صادراتی در فضای تحریمی است.

از سوی دیگر، عقب‌نشینی سرمایه‌گذاران خارجی، فرصتی برای فعالان داخلی فراهم می‌آورد تا در حوزه‌هایی که پیش‌تر در اختیار خارجی‌ها بود، ورود کنند. پروژه‌های بومی‌سازی تجهیزات، توسعه فناوری‌های کاهش مصرف انرژی و ارتقای بهره‌وری عملیاتی، می‌توانند نه تنها بازده اقتصادی مناسبی داشته باشند، بلکه به استقلال صنعتی کشور نیز کمک کنند. این مسیر، البته نیازمند سیاست‌های حمایتی هدفمند، تسهیل‌گری نهادی و جسارت سرمایه‌گذاری داخلی است.

با بررسی آن روی سکه مکانیسم ماشه، کاهش شدید صادرات و اختلال در تأمین فناوری، می‌تواند تولید فولاد را به زیر ۲۷ میلیون تن برساند و جایگاه جهانی ایران را متزلزل کند. با راهبرد تاب‌آوری و تثبیت، حفظ بازار‌های منطقه‌ای و مدیریت محدودیت‌ها، امکان حفظ تولید در محدوده ۳۰ میلیون تن را فراهم می‌آورد. اما در نگرش فرصت‌محور، تمرکز بر بومی‌سازی و بهره‌وری، می‌تواند تولید را به ۳۲ میلیون تن و صادرات را به ۸ میلیون تن افزایش دهد؛ مشروط به آنکه تصمیم‌گیری‌ها با نگاه راهبردی و بلندمدت صورت گیرد.

در نهایت، تاب‌آوری صنعت فولاد در دوران تحریم، نه تنها به ظرفیت‌های فنی و مالی، بلکه به کیفیت حکمرانی صنعتی و توانایی در خلق بهره‌وری بستگی دارد. اگر مسیر درست انتخاب شود، فولاد ایران می‌تواند از دل محدودیت‌ها، مزیت‌های جدیدی خلق کند و جایگاه خود را در منطقه و جهان تثبیت نماید. تحریم، اگرچه محدودکننده است، اما در بستر مدیریت هوشمندانه، می‌تواند به محرک تحول و بازآفرینی بهره‌وری تبدیل شود.

منبع: روزگار معدن