برنامه‌ریزی برای سهم ۲ درصدی ایران از بازار جهانی گوهرسنگ‌ها

‌می‌متالز - مجری طرح توسعه صنعت گوهرسنگ سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) در نشست خبری با بیان اینکه واردات گوهرسنگ خام پس از سال‌ها ممنوعیت آزاد شده است، گفت: بر اساس سند ملی توسعه، ایران باید طی دو برنامه پنج‌ساله به سهم ۲ درصدی از گردش مالی ۱۲۰۰ میلیارد دلاری بازار جهانی گوهرسنگ‌ها دست یابد.

به گزارش می‌متالز، «سیدابومحمد هاشمی» مجری طرح توسعه صنعت گوهرسنگ ایمیدرو، در نشست خبری به تشریح ابعاد و اهداف طرح توسعه گوهرسنگ کشور پرداخت و عنوان کرد: این طرح یکی از طرح‌های زیرساختی و زیربنایی ایمیدرو است که بر پایه سند ملی توسعه صنعت گوهرسنگ کشور شکل گرفته است. این سند که در ابتدای سال ۱۴۰۰ تدوین و ابلاغ شد، تمامی مراحل زنجیره از اکتشاف تا بازار و حضور گوهرسنگ‌های ایرانی در بازار‌های خارجی را دربرمی‌گیرد.

وی افزود: در این سند راهبردی، علاوه بر تعاریف مربوط به گوهرسنگ، فلزات گرانبها و جواهرات، تقسیم وظایف بین ۸ وزارت‌خانه و ۲۰ سازمان و نهاد دولتی و غیردولتی نیز پیش‌بینی شده است. بر اساس اهداف این سند، ایران باید در دو افق پنج‌ساله به سهم یک و سپس ۲ درصدی از بازار جهانی دست یابد؛ بازاری که گردش مالی آن سالانه حدود ۱۲۰۰ میلیارد دلار است. سهم ایران در ابتدای این سند بسیار ناچیز و کم‌تر از نیم درصد بود، اما اقدامات متعددی از اکتشافات تا توسعه بازار آغاز شده است.

واردات گوهرسنگ خام آزاد شد

در پاسخ به پرسش خبرنگار «می‌متالز» مبنی بر وضعیت واردات گوهرسنگ خام و شو روم‌های تخصصی، هاشمی توضیح داد: تا سال گذشته واردات گوهرسنگ خام به ایران ممنوع بود، چرا که در گروه کالایی ۴ قرار داشت. اما با پیگیری‌های مستمر، خوشبختانه این قانون اصلاح شد و از سال ۱۴۰۳ واردات آزاد شده و در گروه کالایی ۲۵ به‌ عنوان مواد اولیه صنعت قرار گرفت. نتایج این اقدام را در دومین نمایشگاه تخصصی گوهرسنگ‌ها که شهریور امسال در تهران برگزار شد، مشاهده کردیم.

وی ادامه داد: بحث شو روم‌ها و نمایشگاه‌ها نیز در سند ملی توسعه پیش‌بینی شده است. تاکنون در ۱۱ استان عملیات اکتشافی انجام شده و استان همدان به‌ عنوان پایلوت معرفی شده است. همچنین از سال ۱۴۰۲ نمایشگاه‌های تخصصی گوهرسنگ با مشارکت گسترده تولیدکنندگان در تهران آغاز شد. علاوه بر این، برای شناسایی استعداد‌ها سه دوره مسابقات ملی مهارت در فردوس، کرمان و قم برگزار شده است.

وضعیت الماس و باطله‌های معدنی

مجری طرح توسعه صنعت گوهرسنگ ایمیدرو در پاسخ به سوال خبرنگار «می‌متالز» درباره وضعیت الماس و باطله‌های معدنی، عنوان کرد: موضوع الماس به‌ صورت مشخص در سند ملی آمده و ۶ فعالیت عمده به آن اختصاص یافته است. از جمله واردات الماس خام، تراش و صادرات مجدد. البته ما عضو پیمان کیمبرلی نیستیم، اما در حال حاضر تمرکز بر دو حوزه تراش و ماشین‌آلات داریم. هم‌ اکنون هر ۳۱ استان کشور به تجهیزات تراش بازارمحور، فَسِت و کاروینگ مجهز شده‌اند. در حوزه باطله‌ها نیز باید بگویم بسیاری از آنچه باطله تلقی می‌شود در واقع مواد معدنی دوم مانند گارنت هستند. برای نمونه گارنت دمانتوریت در جنوب کرمان و شمال هرمزگان شناسایی شده و دستورالعمل استخراج آن تدوین شده است. همچنین کانی‌های کلکسیونی مانند واریسکایت (واریسیت) در بافت کرمان شناسایی و برای استخراج ضوابط در دست تدوین است.

هاشمی در ادامه درباره فیروزه نیز افزود: فیروزه شهربابک که روزگاری ماده معدنی دوم محسوب می‌شد، اکنون به‌ عنوان یکی از معادن مهم جهان استخراج می‌شود. در این منطقه ۷۵ تعاونی فعال در حوزه تراش وجود دارد و برند فیروزه شهربابک در کنار نیشابور و دامغان جایگاه ویژه‌ای در بازار دارد.

از فیروزه نیشابور تا عقیق اردبیل

در پاسخ به پرسش درباره ظرفیت فرآوری و خام‌فروشی، وی تصریح کرد: برای جلوگیری از خام‌فروشی، از ابتدای طرح با سازمان فنی و حرفه‌ای همکاری کردیم و آموزش‌های بازارمحور گوهرسنگ‌ها را در ۳۱ استان دنبال کردیم. تاکنون ۲۴ مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای به دستگاه‌های تراش فَسِت مجهز شده‌اند و ۷۵۰۰ نفر آموزش دیده‌اند که ۲۲۰ نفر متخصص تراش زاویه هستند. این اقدام ضمن توانمندسازی بخش خصوصی، قاچاق سنگ راف (خام) به خارج را کاهش داده است. البته مهم‌ترین برنامه ما در این زمینه برندسازی گوهرسنگ‌های ایرانی است تا همچون فیروزه نیشابور یا عقیق اردبیل در دنیا شناخته شوند.

در پاسخ به پرسشی درباره سهم واقعی ایران در بازار جهانی گوهرسنگ‌ها گفت: طبق سند ملی، سهم ایران در ابتدای کار حدود ۲ صدم درصد برآورد شده که باید طی دو برنامه پنج‌ساله به ۲ درصد برسیم. با این حال، بخش عمده تجارت گوهرسنگ‌ها در ایران به صورت چمدانی انجام می‌شود و آمار رسمی آن قابل احصا نیست. به همین دلیل پروژه پژوهشی جامعی را با همکاری دانشگاه شهید بهشتی آغاز کرده‌ایم تا وضعیت تجارت از مبادی خروجی کشور بررسی و ارقام واقعی اعلام شود.

همکاری با دانشگاه‌ها

هاشمی در خصوص استاندارد‌های ملی نیز گفت: اکنون با همکاری دانشگاه نیشابور و مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی، پروژه گریدینگ و رتبه‌بندی فیروزه در حال اجراست. همچنین برای سایر گوهرسنگ‌ها مانند عقیق خراسان‌جنوبی و اردبیل نیز برنامه برندسازی در دستورکار قرار دارد تا محصولات ایرانی با نام و هویت مشخص در دنیا عرضه شوند.

وی در پایان در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص گوهرسنگ‌ها گفت: در پروژه رتبه‌بندی فیروزه‌ها استفاده از هوش مصنوعی پیش‌بینی شده و شرکت‌های دانش‌بنیان نیز ورود کرده‌اند. هر چند هنوز نتایج ملموسی حاصل نشده، اما آمادگی همکاری با فعالان این حوزه وجود دارد و می‌توان از هوش مصنوعی برای توسعه فناوری و بازار گوهرسنگ‌ها بهره گرفت.