يکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۲:۴۱

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ ، ساعت ۲۳:۲۰

بازدید: ۷۰

کد خبر: ۳۹۷۳۰۴

سرویس خبر : معادن و مواد معدنی

چگونه معادلات HSE در معدن تغییر کرد؟

هوش مصنوعی علیه حادثه معادن

‌می‌متالز - گزارش جهانی ۲۰۲۵ سازمان بین‌المللی کار نشان می‌دهد هوش مصنوعی و دیجیتالی‌سازی، معادلات ایمنی و سلامت شغلی را در جهان دگرگون کرده‌اند؛ تحولی که برای صنعت معدن، به‌عنوان یکی از پرریسک‌ترین محیط‌های کاری، اهمیتی حیاتی دارد.

به گزارش می‌متالز، از حسگر‌های اینترنت اشیا و بینایی ماشین تا تجهیزات پوشیدنی و تعمیرات پیشگویانه، فناوری‌های هوشمند این امکان را فراهم کرده‌اند که خطرات پیش از وقوع حادثه شناسایی شوند. با این حال، آینده HSE فقط به فناوری وابسته نیست؛ بلکه به توازن میان تصمیم‌گیری انسانی، امنیت سایبری و مدیریت مسوولانه داده‌ها گره خورده است.

سازمان بین‌المللی کار در گزارش جهانی سال ۲۰۲۵ با عنوان «نقش هوش مصنوعی و دیجیتالی‌سازی در ایمنی و سلامت شغلی» اعلام می‌کند که فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، رباتیک و سامانه‌های پایش هوشمند، استاندارد‌های ایمنی محیط‌های کاری را در سراسر جهان دگرگون کرده‌اند. به اعتقاد این نهاد، مهم‌ترین دستاورد این فناوری‌ها، افزایش توانایی سازمان‌ها در شناسایی مخاطرات پیش از وقوع حادثه و حرکت از مدیریت واکنشی به سمت پیشگیری هوشمند است.

این موضوع در صنعت معدن اهمیت دوچندانی دارد. معادن به دلیل وجود مخاطراتی مانند ریزش، انفجار، انتشار گاز‌های خطرناک، تردد ماشین‌آلات سنگین و شرایط دشوار محیطی، همواره در زمره پرریسک‌ترین محیط‌های کاری قرار داشته‌اند. در چنین شرایطی، استفاده از فناوری‌های هوشمند می‌تواند نقش مهمی در کاهش احتمال وقوع حوادث ایفا کند.

یکی از مهم‌ترین ابزار‌های این تحول، شبکه‌های حسگر مبتنی بر اینترنت اشیا است. حسگر‌های نصب‌شده روی تجهیزات یا در محیط معدن، اطلاعاتی نظیر دما، لرزش، کیفیت هوا، غلظت گاز‌ها و وضعیت عملکرد ماشین‌آلات را به‌صورت مستمر ثبت می‌کنند. سپس سامانه‌های تحلیلی مبتنی بر هوش مصنوعی این داده‌ها را پردازش کرده و شرایط غیرعادی را پیش از تبدیل شدن به بحران شناسایی می‌کنند که سازمان بین‌المللی کار این قابلیت را یکی از مهم‌ترین مزایای دیجیتالی‌سازی در حوزه ایمنی و سلامت شغلی می‌داند.

در همین راستا، نگهداری و تعمیرات پیشگویانه نیز به یکی از کاربرد‌های مهم هوش مصنوعی در صنایع معدنی تبدیل شده است. الگوریتم‌های یادگیری ماشین می‌توانند با تحلیل داده‌های عملیاتی تجهیزات، نشانه‌های اولیه خرابی را تشخیص دهند و زمان مناسب تعمیر یا تعویض قطعات را پیش‌بینی کنند. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌های تعمیرات، از بسیاری از توقف‌های ناگهانی و حوادث ناشی از نقص تجهیزات جلوگیری می‌کند.

نظارت بدون وقفه

بینایی ماشین نیز به‌تدریج جایگاه ویژه‌ای در مدیریت ایمنی معادن پیدا کرده است. سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند تصاویر دوربین‌های نظارتی را به‌صورت لحظه‌ای تحلیل و برخی رفتار‌های ناایمن را شناسایی کنند. برخلاف نظارت انسانی، این سامانه‌ها امکان پایش مداوم و بدون وقفه را فراهم می‌کنند.

در کنار این فناوری‌ها، تجهیزات پوشیدنی هوشمند نیز در حال گسترش هستند. کلاه‌ها، ساعت‌ها و سایر تجهیزات مجهز به حسگر می‌توانند اطلاعات لحظه‌ای از شرایط محیطی و موقعیت کارکنان را ثبت کنند. گزارش ILO این تجهیزات را بخشی از نسل جدید ابزار‌های ایمنی می‌داند که علاوه بر کمک به پایش شرایط کاری، در موقعیت‌های اضطراری نیز می‌توانند روند امداد و نجات را تسهیل کنند.

ماشین‌آلات خودران و سامانه‌های کنترل از راه دور نیز از دیگر روند‌های مهم تحول دیجیتال در معدن هستند. هدف اصلی توسعه این فناوری‌ها تنها افزایش بهره‌وری نیست، بلکه کاهش حضور نیروی انسانی در محیط‌های پرخطر و محدود کردن مواجهه مستقیم کارکنان با مخاطرات عملیاتی نیز از انگیزه‌های اصلی استفاده از آنها به شمار می‌رود.

بازتعریف نقش انسان در مدیریت ایمنی

با این حال، گزارش سازمان بین‌المللی کار تأکید می‌کند که دیجیتالی‌شدن محیط‌های کاری در کنار مزایا، چالش‌های جدیدی نیز ایجاد کرده است. وابستگی بیش از حد به سامانه‌های خودکار، احتمال خطا‌های الگوریتمی، نگرانی‌های مرتبط با حریم خصوصی کارکنان و افزایش نظارت دیجیتال از جمله موضوعاتی هستند که باید در طراحی نظام‌های HSE آینده مورد توجه قرار گیرند. همچنین گسترش اتصال تجهیزات و سامانه‌های عملیاتی، اهمیت امنیت سایبری را بیش از گذشته افزایش داده است.

بررسی روند‌های جهانی نشان می‌دهد هوش مصنوعی قرار نیست جایگزین متخصصان HSE شود، بلکه نقش آنها را متحول خواهد کرد. وظایفی مانند پایش مستمر داده‌ها و شناسایی الگو‌های خطر بیش از گذشته به سامانه‌های هوشمند سپرده می‌شود، اما تصمیم‌گیری نهایی، مدیریت فرهنگ ایمنی و قضاوت در شرایط پیچیده همچنان بر عهده انسان باقی خواهد ماند.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین