شوک سیاست کربنی به تجارت فلزات

به گزارش می‌متالز، واردکنندگان اتحادیه اروپا در ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۵ حجم‌های بی‌سابقه‌ای از آلومینیوم خام و ورق فولادی نورد گرم (HRC) را پیش از ورود کامل سازوکار «مکانیسم تعدیل مرزی کربن» (CBAM) به فاز اجرایی نهایی در ۱ ژانویه ۲۰۲۶ وارد کردند؛ اقدامی که منجر به ایجاد مازاد عرضه در زنجیره تأمین اروپا و تغییر الگو‌های تجاری در ابتدای ۲۰۲۶ شد.

برآورد‌ها نشان می‌دهد این «جلوخرید» در مجموع حدود ۷۸۰ میلیون یورو از هزینه‌های CBAM را پیش از آغاز فاز نهایی از بین برده است. تحلیل‌گران معتقدند این الگو احتمالاً تکرار خواهد شد، زیرا سهم معافیت‌های رایگان آلایندگی تا سال ۲۰۳۴ به‌تدریج به صفر کاهش می‌یابد.

واردات آلومینیوم خام در اتحادیه اروپا طی سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در محدوده ۲۸۰ تا ۳۶۰ هزار تن در ماه در نوسان بود، اما در دسامبر ۲۰۲۵ به‌طور ناگهانی به ۶۷۵ هزار تن جهش کرد؛ یعنی بیش از دو برابر میانگین سال ۲۰۲۴ و بیش از سه برابر دسامبر سال قبل. پس از اجرای رسمی CBAM، واردات در ژانویه ۲۰۲۶ با سقوط ۷۹ درصدی به ۱۴۳ هزار تن رسید و در فوریه نیز در سطح ۱۸۳ هزار تن، همچنان پایین‌تر از روند پیشین باقی ماند.

تمرکز واردات بر کشور‌های پرریسک از نظر CBAM

داده‌ها نشان می‌دهد جهش واردات در ماه دسامبر عمدتاً از کشور‌هایی رخ داده است که در معرض بالای سازوکار CBAM قرار دارند. در این میان، کانادا با ۱۷۵ هزار تن، موزامبیک با ۱۰۵ هزار تن و بحرین با ۸۵ هزار تن بیشترین سهم را در این افزایش ثبت کرده‌اند.

در مقابل، کشور‌هایی مانند نروژ و ایسلند که تحت پوشش نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا (ETS) قرار دارند، روندی باثبات و بدون نوسان قابل توجه در سطح صادرات خود به اتحادیه اروپا حفظ کرده‌اند. در ژانویه ۲۰۲۶، واردات از کشور‌های مشمول CBAM به‌طور محسوسی سقوط کرد؛ به‌طوری که واردات از کانادا به حدود ۱۰ هزار تن و از موزامبیک تقریباً به صفر رسید.

با توجه به قیمت ۷۵.۳۶ یورو برای هر تن CO₂ در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶، تحلیل‌ها نشان می‌دهد صرفه‌جویی ناشی از جلوخرید آلومینیوم حدود ۷۰ یورو به ازای هر تن بوده که در مجموع به حدود ۴۷ میلیون یورو می‌رسد. این رقم نشان می‌دهد انگیزه مالی برای تسریع واردات پیش از آغاز فاز نهایی CBAM بسیار قابل توجه بوده است.

برآورد‌ها نشان می‌دهد مازاد ناشی از واردات پیش‌خور شده در دسامبر حدود ۳۶۸ هزار تن بوده است؛ در حالی که کاهش واردات در ژانویه و فوریه به حدود ۲۹۰ هزار تن رسیده است. این مازاد عرضه باعث شد اجرای فاز نهایی CBAM در ابتدای ۲۰۲۶ منجر به جهش شدید قیمت پریمیوم آلومینیوم در اروپا نشود.

پریمیوم آلومینیوم در روتردام در ژانویه به‌طور میانگین ۳۴۳ دلار در هر تن ثبت شد که تنها اندکی بالاتر از سطح ۳۳۰ دلار در ابتدای دسامبر بود. در فوریه نیز این رقم به ۳۶۱ دلار رسید.

فولاد: الگوی مشابه با محدودیت‌های سهمیه‌ای

در بازار فولاد، روند مشابهی مشاهده شد، اما اثر آن به دلیل وجود نظام سهمیه‌بندی واردات اتحادیه اروپا محدودتر بود. در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵، واردات ورق گرم (HRC) به حدود ۳ میلیون تن رسید؛ بالاترین سطح در دو سال اخیر و حدود ۴۰ درصد بیشتر از میانگین تاریخی. با این حال، در ژانویه و فوریه ۲۰۲۶ واردات به ۱.۳ میلیون تن کاهش یافت؛ حدود ۴۷۰ هزار تن کمتر از میانگین دو سال گذشته.

عدم اطمینان نسبت به هزینه‌های CBAM باعث شد خریداران اروپایی بیشتر به تولیدکنندگان داخلی متکی شوند و همین موضوع از قیمت‌ها حمایت کرد. قیمت ورق گرم در بازار شمال اروپا در مارس ۲۰۲۶ به‌طور میانگین به ۷۰۸ یورو در هر تن رسید؛ در حالی که در اکتبر ۲۰۲۵ این رقم ۵۸۹ یورو بود.

برآورد‌ها نشان می‌دهد صرفه‌جویی ناشی از جلوخرید در بازار فولاد به مراتب بزرگ‌تر از آلومینیوم بوده است. با توجه به شدت انتشار کربن در روش‌های تولید فولاد (BF-BOF)، هزینه CBAM برای ۳ میلیون تن واردات حدود ۲۵۷ یورو در هر تن برآورد شده که در مجموع به حدود ۷۷۶ میلیون یورو می‌رسد. همچنین کاهش واردات در ابتدای ۲۰۲۶ موجب شد حدود ۱۴۰ میلیون یورو درآمد بالقوه CBAM برای اتحادیه اروپا محقق نشود.

داده‌های کشوری نشان می‌دهد شدت واکنش به سازوکار CBAM در میان صادرکنندگان مختلف یکسان نبوده و تفاوت‌های قابل توجهی در الگوی تجارت آنها مشاهده می‌شود. در این میان، واردات ورق گرم (HRC) از اندونزی با افت ۸۷ درصدی مواجه شده، در حالی که صادرات مالزی در این دوره به سطح صفر رسیده است. همچنین کره جنوبی نیز کاهش حدود ۵۰ درصدی در حجم صادرات خود به اتحادیه اروپا را تجربه کرده است.

این الگو نشان می‌دهد کشور‌هایی که تولید آنها با شدت انتشار کربن بالاتری همراه است، انگیزه بیشتری برای تسریع در صادرات و انجام جلوخرید پیش از اجرای کامل CBAM داشته‌اند.

نقش سهمیه‌ها در محدودسازی واکنش بازار

نظام سهمیه‌بندی فولاد اتحادیه اروپا (Safeguards) باعث شد امکان افزایش واردات پیش از اجرای CBAM محدود شود. کشور‌هایی مانند هند، ترکیه و کره جنوبی سهمیه‌های خود را پیش از پایان سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ مصرف کردند، در حالی که کشور‌هایی بدون سهمیه، مانند اندونزی و مالزی، توانستند واکنش شدیدتری نشان دهند.

تحلیل‌گران معتقدند الگوی جلوخرید احتمالاً در آینده نیز تکرار خواهد شد، زیرا کاهش تدریجی سهمیه‌های رایگان آلایندگی از ۹۷.۵ درصد در سال ۲۰۲۶ به صفر در سال ۲۰۳۴، انگیزه اقتصادی مشابهی ایجاد می‌کند. به‌ویژه در دوره‌هایی که کاهش ناگهانی‌تر سهمیه‌ها رخ می‌دهد، احتمال شکل‌گیری موج‌های جدید واردات پیش‌دستانه افزایش خواهد یافت.

اجرای CBAM در اتحادیه اروپا باعث ایجاد یک تغییر رفتاری مهم در زنجیره تأمین جهانی آلومینیوم و فولاد شده است. جلوخرید گسترده پیش از اجرای فاز نهایی، نه‌تنها الگوی تجارت را در کوتاه‌مدت تغییر داده، بلکه اثر آن بر قیمت‌ها و درآمد‌های کربنی اروپا نیز قابل توجه بوده است؛ روندی که می‌تواند در سال‌های آینده با شدت بیشتری تکرار شود.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین