رشد نامتوازن زنجیره فولاد، صعود مواد اولیه، افت محصولات نهایی

‌می‌متالز - آخرین گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران از عملکرد هشت ماهه سال ۱۴۰۴، تصویری دوگانه از وضعیت زنجیره فولاد کشور ترسیم می‌کند، تصویری که از یک سو نشان‌دهنده تداوم رشد در حلقه‌های بالادستی و محصولات میانی است و از سوی دیگر، از کاهش تولید در بخش مهمی از محصولات نهایی حکایت دارد. این ناهمخوانی، نشانه‌ای روشن از چالش‌های ساختاری و سیاستی صنعت فولاد در شرایط فعلی اقتصاد ایران است.

به گزارش می‌متالز، بر اساس این گزارش، تولید مواد اولیه و محصولات میانی فولادی شامل کنسانتره سنگ آهن، آهن اسفنجی، بیلت، بلوم و اسلب، در هشت ماهه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل با رشد قابل‌توجهی همراه بوده است. در مقابل، تولید برخی محصولات نهایی به ویژه ورق‌های فولادی و بعضی مقاطع طویل، کاهش محسوسی را تجربه کرده‌اند، روندی که می‌تواند پیامد‌هایی جدی برای بازار، صادرات و توازن زنجیره ارزش فولاد به همراه داشته باشد.

صعود پایدار حلقه‌های بالادستی

طبق آمار انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، تولید آهن اسفنجی در هشت ماهه ۱۴۰۴ با رشد ۸.۱ درصدی به ۲۹ میلیون و ۴۷۲ هزار تن رسیده است، رقمی که جایگاه ایران را به عنوان یکی از قطب‌های جهانی احیای مستقیم بیش از پیش تثبیت می‌کند. هم‌زمان، تولید کنسانتره سنگ آهن نیز با افزایش ۸.۲ درصدی از مرز ۵۱ میلیون و ۹۰۰ هزار تن عبور کرده است.

در بخش فولاد میانی نیز، تولید بیلت و بلوم با رشد ۵.۴ درصدی به ۱۳ میلیون و ۸۴ هزار تن و تولید اسلب با رشد ۵.۳ درصدی به ۸ میلیون و ۴۲۴ هزار تن رسیده است. در مجموع، کل تولید فولاد میانی کشور با افزایش ۵.۴ درصدی، رقم ۲۱ میلیون و ۵۰۸ هزار تن را ثبت کرده است.

این ارقام نشان می‌دهد که علی‌رغم محدودیت‌های انرژی، مشکلات زیرساختی و نوسانات اقتصادی، بخش بالادستی زنجیره فولاد هم‌چنان از ظرفیت تولیدی نسبتاً پایداری برخوردار است. سرمایه‌گذاری‌های سال‌های گذشته در حوزه احیای مستقیم و فولادسازی، اکنون در قالب رشد تولید خود را نشان می‌دهد.

در مقابل این روند مثبت، بخش محصولات نهایی فولادی با چالش جدی مواجه شده است. گزارش انجمن فولاد حاکی از آن است که تولید کل مقاطع تخت فولادی، شامل انواع ورق‌ها، با کاهش ۴.۸ درصدی به ۶ میلیون و ۴۶۴ هزار تن رسیده است. افت تولید در زیرگروه‌های کلیدی این بخش، قابل‌توجه و معنادار است.

تولید ورق گرم با کاهش ۲.۴ درصدی به ۶ میلیون و ۲۸۲ هزار تن، تولید ورق سرد با افت ۴.۴ درصدی به ۱ میلیون و ۶۷۴ هزار تن و تولید ورق‌های پوشش‌دار با کاهش ۱.۲ درصدی به ۱ میلیون و ۱۵۶ هزار تن رسیده است. این ارقام نشان می‌دهد که بخش‌های مصرف‌کننده انرژی و دارای ارزش افزوده بالاتر، بیش از سایر بخش‌ها تحت فشار قرار گرفته‌اند.

کارشناسان صنعت فولاد، رکود بازار داخلی، کاهش تقاضای صنایع پایین‌دستی، موانع صادراتی و در عین حال تداوم واردات برخی محصولات فولادی را از مهم‌ترین دلایل این افت تولید می‌دانند. به بیان دیگر، حلقه‌های پایانی زنجیره فولاد، هم‌زمان از سمت عرضه و تقاضا تحت فشار قرار گرفته‌اند.

اما در بخش مقاطع طویل فولادی نیز تصویر یکنواختی دیده نمی‌شود. تولید تیرآهن با افت شدید ۲۷.۴ درصدی به ۷۱۴ هزار تن کاهش یافته که شدیدترین کاهش در میان محصولات فولادی به شمار می‌رود. هم‌چنین تولید نبشی، ناودانی و سایر مقاطع مشابه نیز ۳.۱ درصد کاهش داشته است.

با این حال، رشد ۶.۹ درصدی تولید میلگرد و رسیدن آن به ۷ میلیون و ۶ هزار تن، موجب شده است که مجموع تولید مقاطع طویل فولادی با رشد ۲ درصدی به ۸ میلیون و ۲۷۸ هزار تن برسد. این افزایش، افت سنگین تولید تیرآهن را تا حدی جبران کرده و نشان‌دهنده تفاوت شرایط بازار میان محصولات مختلف ساختمانی است.

ثبات نسبی در زنجیره سنگ آهن و اثر بر تولید کل

در بخش گندله سنگ آهن، تولید با رشدی بسیار محدود و در حد ۰.۱ درصد، به ۴۳ میلیون و ۴۶۲ هزار تن رسیده است که بیان‌گر ثبات نسبی در این حلقه از زنجیره است. با وجود رشد مواد اولیه و فولاد میانی، مجموع تولید محصولات فولادی نهایی کشور در هشت ماهه سال جاری تنها ۱.۱ درصد کاهش یافته و به ۱۴ میلیون و ۷۴۲ هزار تن رسیده است.

این کاهش خفیف نشان می‌دهد که رشد بالادست، نتوانسته به طور کامل ضعف بخش پایین‌دستی را جبران کند، مساله‌ای که اگر تداوم یابد، می‌تواند به انباشت محصولات میانی، فشار بر نقدینگی شرکت‌ها و اختلال در توازن زنجیره فولاد منجر شود.

ضرورت بازنگری سیاست‌ها

در مجموع، آمار هشت ماهه فولاد کشور حاکی از آن است که صنعت فولاد ایران با نوعی «رشد نامتوازن» مواجه است، رشدی که در مواد اولیه و فولاد میانی قوی و پایدار بوده، اما در محصولات نهایی، به ویژه ورق‌های فولادی و برخی مقاطع، با افت همراه شده است. این وضعیت بیش از آنکه ناشی از ضعف تولید باشد، ریشه در چالش‌های بازار، سیاست‌های تجاری، محدودیت‌های انرژی و نبود هماهنگی در زنجیره ارزش دارد.

در شرایطی که ایران جایگاه دهم فولادسازی جهان را در اختیار دارد و دستیابی به ظرفیت ۵۵ میلیون تنی را هدف‌گذاری کرده است، تداوم این عدم توازن می‌تواند مزیت‌های رقابتی صنعت فولاد را تضعیف کند. عبور از این وضعیت، مستلزم اصلاح سیاست‌های صادراتی، مدیریت واردات، حمایت هدف‌مند از صنایع پایین‌دستی و تأمین پایدار انرژی است، در غیر این صورت، رشد بالادست به تنهایی نمی‌تواند ضامن پایداری صنعت فولاد کشور باشد.