چرا فولاد مبارکه «سنگان» را به عنوان کانون اصلی تامین پایدار انتخاب کرد؟

‌می‌متالز - سرمایه‌گذاری فولاد مبارکه در منطقه معدنی سنگان، برخلاف بسیاری از طرح‌های توسعه‌ای، تنها با هدف افزایش ظرفیت تولید انجام نشد. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که بزرگ‌ترین فولادساز کشور برای حفظ پایداری تولید، ناگزیر بود امنیت تأمین مواد اولیه خود را در بلندمدت تضمین کند. اکنون، نزدیک به یک دهه پس از بهره‌برداری از کارخانه گندله‌سازی فولاد سنگان، نتایج آن تصمیم بیش از هر زمان دیگری قابل ارزیابی است.

به گزارش می‌متالز، در صنعت فولاد، مزیت رقابتی تنها به ظرفیت تولید فولاد خام محدود نمی‌شود. تجربه شرکت‌های بزرگ معدنی و فولادی جهان نشان می‌دهد بنگاه‌هایی موفق‌تر هستند که علاوه بر تولید محصول نهایی، مالک یا سهامدار حلقه‌های بالادستی زنجیره نیز باشند. این رویکرد که با عنوان یکپارچگی عمودی شناخته می‌شود، امکان مدیریت بهتر هزینه‌ها، کاهش ریسک تأمین مواد اولیه و افزایش تاب‌آوری در برابر نوسانات بازار را فراهم می‌کند.

در ایران نیز فولاد مبارکه در دهه ۱۳۹۰ با همین نگاه، توسعه فعالیت خود در بخش معدن را در دستور کار قرار داد. به گزارش شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان، این شرکت در سال ۱۳۹۴ با مأموریت تولید کنسانتره و گندله و تأمین پایدار بخشی از مواد اولیه مورد نیاز گروه فولاد مبارکه تأسیس شد؛ مأموریتی که از همان ابتدا نشان می‌داد هدف، صرفا احداث یک کارخانه جدید نیست، بلکه تکمیل زنجیره ارزش این گروه صنعتی است.

چرا سنگان انتخاب شد؟

اگر هدف، تأمین مواد اولیه بود، چرا فولاد مبارکه سنگان را انتخاب کرد؟ پاسخ این پرسش را باید در ویژگی‌های این منطقه جست‌و‌جو کرد. سنگان خواف با برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین ذخایر سنگ‌ آهن کشور، سال‌ها است که به عنوان قطب توسعه صنایع معدنی شرق ایران شناخته می‌شود. بر اساس اطلاعات سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، برنامه توسعه این منطقه بر ایجاد زنجیره کامل استخراج، تولید کنسانتره، گندله و فولاد استوار بوده تا از خام‌فروشی جلوگیری و ارزش افزوده بیشتری در همان منطقه ایجاد شود.

از سوی دیگر، استقرار واحد‌های فرآوری در مجاورت معدن، مزیت اقتصادی قابل توجهی نیز به همراه دارد. انتقال سنگ‌ آهن خام هزینه حمل‌ونقل بالایی دارد، در حالی که تبدیل آن به کنسانتره و گندله در نزدیکی معدن، علاوه بر کاهش هزینه‌های لجستیکی، بهره‌وری زنجیره را افزایش می‌دهد. این همان منطقی بود که فولاد مبارکه را به سرمایه‌گذاری در سنگان سوق داد.

سرمایه‌گذاری فراتر از احداث یک کارخانه

نتیجه این تصمیم، راه‌اندازی واحد‌های کنسانتره و گندله هر یک با ظرفیت اسمی پنج میلیون تن در سال بود. کارخانه گندله‌سازی فولاد سنگان نیز در ۱۰ مرداد ۱۳۹۶ با حضور وزیر وقت صنعت، معدن و تجارت به بهره‌برداری رسید. در همان مراسم، محمدرضا نعمت‌زاده تأکید کرد که توسعه صنایع معدنی باید به توقف خام‌فروشی و افزایش تولید محصولات با ارزش افزوده منجر شود؛ هدفی که با سیاست‌های توسعه زنجیره فولاد کشور همسو بود.

با این حال، اهمیت فولاد سنگان را نباید صرفا در ظرفیت تولید آن جست‌و‌جو کرد چراکه مأموریت تعریف‌شده در اسناد شرکت، تأمین پایدار گندله مورد نیاز گروه فولاد مبارکه است؛ مأموریتی که در سال‌های اخیر و هم‌زمان با محدودیت‌های انرژی، نوسانات بازار مواد اولیه و افزایش هزینه‌های تولید، اهمیت بیشتری یافته است.

بسیاری از سرمایه‌گذاری‌های صنعتی در زمان افتتاح موفق به نظر می‌رسند، اما ارزش واقعی آنها در سال‌های بعد مشخص می‌شود. فولاد سنگان نیز امروز در چنین جایگاهی قرار دارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی گروه فولاد مبارکه، تولید تجمعی گندله این شرکت از مرز ۲۳ میلیون تن عبور کرده و این مجموعه با وجود محدودیت‌های برق، گاز و حمل‌ونقل، یکی از تأمین‌کنندگان اصلی گندله مورد نیاز زنجیره فولاد مبارکه به شمار می‌رود. همچنین این شرکت برای حدود ۲ هزار و ۳۰۰ نفر اشتغال مستقیم و بیش از ۶ هزار و ۵۰۰ نفر اشتغال غیرمستقیم ایجاد کرده است.

در کنار عملکرد تولیدی، برنامه توسعه ظرفیت نیز همچنان در دستور کار فولاد سنگان قرار دارد. بر اساس اسناد منتشرشده در سایت رسمی شرکت، چشم‌انداز فولاد سنگان دستیابی به ظرفیت ۷.۵ میلیون تن کنسانتره و گندله و تبدیل شدن به بزرگ‌ترین شرکت صنایع معدنی شمال شرق کشور است؛ هدفی که نشان می‌دهد نقش این مجموعه در زنجیره ارزش گروه فولاد مبارکه همچنان رو به گسترش خواهد بود.

سرمایه‌گذاری فولاد مبارکه در سنگان را نمی‌توان پروژه‌ای پایان‌یافته دانست. بر اساس برنامه‌های توسعه شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان، افزایش ظرفیت تولید کنسانتره و گندله تا ۷.۵ میلیون تن در دستور کار قرار دارد؛ برنامه‌ای که نشان می‌دهد این مجموعه همچنان یکی از ارکان راهبرد تأمین مواد اولیه گروه فولاد مبارکه خواهد بود.

مأموریتی که همچنان ادامه دارد

اکنون، نزدیک به یک دهه پس از آغاز بهره‌برداری از کارخانه گندله‌سازی فولاد سنگان، می‌توان این سرمایه‌گذاری را نمونه‌ای از یک تصمیم مدیریتی بلندمدت دانست؛ تصمیمی که به جای تمرکز بر افزایش ظرفیت فولادسازی، از حلقه‌های ابتدایی زنجیره آغاز شد. تجربه سال‌های اخیر نیز نشان داده است در شرایطی که صنعت فولاد با محدودیت انرژی، نوسان بازار مواد اولیه و رقابت فزاینده روبه‌رو است، برخورداری از زنجیره تأمین یکپارچه، نه یک مزیت جانبی، بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل پایداری تولید و رقابت‌پذیری شرکت‌های بزرگ فولادی است.