پادشاهی سرخ/ چگونه مس در مرکز تحول اقتصادی منطقه قرار گرفت؟

‌می‌متالز - چرخش راهبردی عربستان از نفت به فلزات حیاتی، با امضای بیمه‌نامه ۸۰۰ میلیون دلاری میان Trafigura و Saudi EXIM Bank وارد فاز اجرایی شد. در شرایطی که قیمت مس از مرز ۱۳ هزار دلار عبور کرده، ریاض می‌کوشد با ابزار تامین مالی صادرات، جایگاه خود را در زنجیره جهانی مواد معدنی تثبیت کند و وزن غیرنفتی اقتصادش را افزایش دهد.

به گزارش می‌متالز، ماهنامه کارخانه؛ در ابتدای سال ۲۰۲۶ شرکت چندملیتی تجارت کالا‌های اساسی «ترافیگورا» بیمه‌نامه فلزات حیاتی را با بانک صادرات - واردات عربستان سعودی (EXIM) امضا کرد. این اتفاق در نشست «مجمع مواد معدنی آینده» که در ماه ژانویه در ریاض برگزار شد، رخ داد. این بیمه‌نامه از قرارداد‌های پیش‌پرداخت چندساله با «شرکت‌های معدنی در سراسر جهان» پشتیبانی خواهد کرد. ارزش این قرارداد‌ها تا سقف ۸۰۰ میلیون دلار (۳ میلیارد ریال سعودی) برآورد شده است.

این اقدام پس از آن صورت می‌گیرد که ترافیگورا در ژوئن ۲۰۲۵ موفق شد ۲۰۰ میلیون دلار تامین مالی خرید آند از شرکت معدنی «ایوانهو» و همچنین ۴۲ میلیون دلار قرارداد پیش‌پرداخت کنسانتره مس با شرکت‌های AIC Mines و Silver X دریافت کند. این غول تجارت کالا اعلام کرده که این توافق «بی‌سابقه» باعث می‌شود بانک EXIM عربستان بیمه اعتباری برای تسهیلات پیش‌پرداختی که ترافیگورا به شرکت‌های معدنی ارائه می‌دهد، فراهم کند؛ و بخش معدن مس نخستین حوزه‌ای خواهد بود که تحت پوشش این بیمه‌نامه قرار می‌گیرد. ریچارد هالتوم، مدیرعامل ترافیگورا، قبلا استدلال کرده بود که استخراج مواد معدنی به‌تنهایی کافی نیست و بدون ظرفیت میان‌دستی لازم برای تبدیل مواد خام به فلزات قابل استفاده، زنجیره تامین کامل نخواهد شد. ترافیگور اعلام کرده که نقش بانک EXIM عربستان، حمایت از صادرات غیرنفتی از طریق تامین مالی صادرات، ارائه ضمانت‌ها و بیمه اعتبارات صادراتی است تا رقابت‌پذیری آنها در بازار‌های جهانی افزایش یابد.

گونسالو دِ اولاساول، رئیس جهانی بخش فلزات و مواد معدنی ترافیگورا، در یک بیانیه خبری گفت: «خوشحالیم که این توافق مهم و تاریخی را امضا کرده‌ایم.» او همچنین افزود: «ساختار نوآورانه این مدل تامین مالی که نخستین معامله آن نیز انجام شده، نشان می‌دهد چگونه می‌توان از همکاری میان آژانس‌های اعتبار صادراتی و شرکت‌های تجارت کالا برای توسعه زنجیره‌های تامین فلزات و مواد معدنی حیاتی بهره برد.»

سعد الخلب، مدیرعامل بانک EXIM عربستان نیز در این زمینه: «این توافق، زنجیره ارزش معدن را بیش از پیش توانمند می‌کند و حضور عربستان را در بازار مواد معدنی حیاتی تقویت می‌سازد؛ اقدامی که کاملا در راستای اهداف و برنامه‌های چشم‌انداز ۲۰۳۰ است.»

چشم‌انداز ۲۰۳۰ چیست؟

چشم‌انداز ۲۰۳۰ برنامه اقتصادی و اجتماعی عربستان است که در سال ۲۰۱۶ آغاز شد و هدف آن کاهش وابستگی اقتصاد کشور به نفت و گسترش بخش‌های غیرنفتی است. الخلب گفته: «این واقعیت، نیاز به ابزار‌های مالی انعطاف‌پذیرتر و توانمندی‌های قوی‌تر برای مدیریت ریسک‌های فرامرزی را افزایش می‌دهد؛ نقشی که بانک EXIM عربستان از طریق راهکار‌های تامین مالی، بیمه و تامین مالی زنجیره تامین بر عهده دارد.» این توافق، همکاری پیشین ترافیگورا با بانک EXIM را گسترش می‌دهد؛ همکاری‌ای که با امضای یک خط اعتباری ۵۰۰ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۳ آغاز شد و در سال ۲۰۲۵ به ۷۰۰ میلیون دلار افزایش یافت.

عربستان به‌ سوی مس می‌رود

در چارچوب برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰، عربستان سعودی در حال فاصله گرفتن از وابستگی به نفت است و این کار را از طریق سرمایه‌گذاری‌های بزرگ، اصلاحات مقرراتی و تمرکز بیشتر بر مواد معدنی حیاتی انجام می‌دهد. همان‌طور که هالتوم اشاره کرده بود: «چینی‌ها این موضوع را ۲۰ تا ۲۵ سال پیش به‌ خوبی درک کرده بودند. آنها مواد معدنی و فلزات را به‌عنوان زیرساخت حیاتی امنیت ملی شناسایی کردند و ظرفیت ذوب داخلی را برای پشتیبانی از رشد خود توسعه دادند.» طبق داده‌های منتشرشده توسط وزارت صنعت و منابع معدنی عربستان در اکتبر ۲۰۲۵، هزینه‌های اکتشاف معدنی این کشور همچنان در حال افزایش است و در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۱.۰۵ میلیارد ریال عربستان (معادل ۲۷۹.۸ میلیون دلار) رسیده است؛ افزایشی که عمدتا ناشی از رشد سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است.

مس و نفت

جاه‌طلبی‌های عربستان در حوزه مس نقش مهمی در تلاش این کشور برای فاصله گرفتن از وابستگی به نفت دارد. عربستان پس از ترکیه، دومین صادرکننده بزرگ سنگ معدن و کنسانتره مس در خاورمیانه است. طبق داده‌های «گروه مطالعات بین‌المللی مس» (ICSG)، این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۵،۷۰۰ تن سنگ معدن و کنسانتره مس صادر کرده است. در ۱۴ ژانویه، «مرکز ملی توسعه صنعتی» عربستان (NIDC) اعلام کرد که قصد دارد یک کارخانه جدید تولید مفتول مس احداث کند که قرار است در سال ۲۰۲۷ تکمیل شود. ظرفیت این کارخانه سالانه ۱۳۰ هزار تن مفتول مس خواهد بود.

شرکت گلنکور، غول جهانی معدن، در مارس ۲۰۲۴ اعلام کرد که قصد دارد نخستین کارخانه ذوب مس عربستان را با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده ۴۰۰ هزار تن در سال احداث کند. طبق جدیدترین داده‌های ICSG، عربستان در حال حاضر هیچ تولیدی در بخش ذوب اولیه یا ثانویه برای تولید بلیستر (مس خام حاصل از ذوب اولیه) و آند ندارد. به گفته هالتوم، همه‌گیری کرونا و بحران گاز اروپا به دولت‌ها نشان داد که زنجیره‌های تامین پیچیده تا چه اندازه آسیب‌پذیرند. همین باعث شد غرب به اهمیت استراتژی «از معدن تا فلز» پی ببرد. عوامل تقویت‌کننده بازار مس همچنان بسیار قدرتمند هستند. روند صعودی قیمت مس در ژانویه ۲۰۲۶ نیز ادامه یافت و برای نخستین بار از مرز‌های ۱۲ هزار و ۱۳ هزار دلار به‌ازای هر تن عبور کرد.

هالتوم گفته: «همه توجه‌ها به هوش مصنوعی جلب شده، اما فقط سیستم‌های تهویه مطبوع در سال ۲۰۲۵ سه برابر بیشتر از مراکز داده مس مصرف کرده‌اند.» این موضوع با پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) همخوانی دارد؛ پیش‌بینی‌هایی که نشان می‌دهد تقاضا برای سرمایش در خاورمیانه تا سال ۲۰۳۵ حدود ۱۰ درصد افزایش می‌یابد، در حالی که همین حالا نیز یک‌چهارم مصرف برق و نزدیک به نیمی از بار پیک تابستان را به خود اختصاص می‌دهد. هالتوم گفته: «۹۰ درصد تقاضای مس در دهه آینده از زیرساخت‌های سنتی، ساخت‌وساز و شهرنشینی خواهد آمد، نه از هوش مصنوعی یا بخش دفاعی.»