پسماند فولاد؛ بنیان بتن‌های سبز آینده

به گزارش می‌متالز، فرزاد حافظی، مدیرعامل شرکت توکابتن، هم‌زمان با فرارسیدن روز جهانی محیط‌ زیست با اشاره به اهمیت این مناسبت جهانی اظهار کرد: روز جهانی محیط‌ زیست فرصتی برای تأمل دوباره در اهمیت زیستگاه مشترک بشر است؛ زیستگاهی که هوای پاک، آب حیات‌بخش، جنگل‌های سرسبز، تنوع زیستی شگفت‌انگیز و خاک حاصلخیز، همه از جلوه‌های ارزشمند آن به شمار می‌روند و زندگی انسان بر پایه آنها استوار است.

مدیرعامل شرکت توکابتن با بیان اینکه روز جهانی محیط‌ زیست هر سال با شعاری تازه آغاز می‌شود و توجه جهانیان را به یکی از چالش‌های مهم زیست‌محیطی جلب می‌کند، افزود: این روز از سوی سازمان ملل متحد نام‌گذاری شده و فرصتی برای ارتقای آگاهی عمومی، جلب توجه سیاست‌گذاران و ترغیب جوامع به اقدام مؤثر برای جلوگیری از تخریب و اضمحلال محیط‌ زیست است.

حافظی با اشاره به پیشینه نام‌گذاری این روز تصریح کرد: پنجم ژوئن، هم‌زمان با پانزدهم خرداد، در سراسر جهان به عنوان روز جهانی محیط‌ زیست گرامی داشته می‌شود. تاریخچه این نام‌گذاری به سال ۱۹۷۲ و کنفرانس استکهلم بازمی‌گردد؛ جایی که برای نخستین بار حق برخورداری از محیط‌ زیست سالم، هم‌تراز با حقوق بنیادین بشر به رسمیت شناخته شد و برنامه محیط‌ زیست سازمان ملل متحد، موسوم به UNEP، پایه‌گذاری شد.

مدیرعامل شرکت توکابتن ادامه داد: در کشور ما نیز به موضوع محیط‌ زیست توجه ویژه‌ای شده است؛ چنان‌که اصل پنجاهم قانون اساسی، حفاظت از محیط‌ زیست را وظیفه‌ای همگانی می‌داند. همچنین در سیاست‌های کلی نظام در حوزه محیط‌ زیست که در سال ۱۳۹۴ ابلاغ شد، بر ضرورت مدیریت پایدار منابع، کاهش آلودگی‌ها و توسعه اقتصاد سبز تأکید شده است.

وی با تبریک روز جهانی محیط‌ زیست به مردم، فعالان و دوستداران این حوزه گفت: گرامیداشت این مناسبت باید بهانه‌ای برای اهتمام بیشتر نسبت به اصول توسعه پایدار و مسوولیت‌های زیست‌محیطی باشد. امروز توجه به محیط‌ زیست یک انتخاب نیست، بلکه الزامی اجتناب‌ناپذیر برای ادامه حیات، توسعه و تولید پایدار است.

محیط‌ زیست؛ الزام اجتناب‌ناپذیر توسعه صنعتی

حافظی در ادامه، درباره نگاه شرکت توکابتن به موضوع محیط‌ زیست در صنعت بتن اظهار کرد: بتن، خود محصولی است که ریشه در طبیعت دارد و بخش مهمی از مواد اولیه آن از محیط‌ زیست و منابع طبیعی تأمین می‌شود. همین موضوع مسوولیت فعالان این صنعت را دوچندان می‌کند؛ به‌ویژه در مجموعه‌ای مانند فولاد مبارکه که فرآیند‌های صنعتی آن منجر به تولید پسماند‌هایی از جمله سرباره فولادی می‌شود.

وی افزود: سرباره فولادی به دلیل حجم قابل توجه و ماهیت صنعتی خود، اگر به‌درستی مدیریت نشود، می‌تواند به انباشت پسماند در محیط صنعتی منجر شود. از سوی دیگر، این ماده دارای هسته آهنی و عناصر سنگین است و لازم است برای جلوگیری از تجمع آن در محوطه‌های صنعتی، راهکار‌های مؤثر و کاربردی تعریف شود.

مدیرعامل شرکت توکابتن با بیان اینکه این شرکت تلاش کرده است تهدید ناشی از پسماند صنعتی را به فرصتی برای تولید محصول تبدیل کند، خاطرنشان کرد: رویکرد ما این بوده است که سرباره فولادی را پس از فرآوری و دانه‌بندی، به‌عنوان جایگزینی برای بخشی از سنگدانه‌های طبیعی در تولید بتن به کار بگیریم. این اقدام از دو منظر اهمیت دارد؛ نخست جلوگیری از انباشت پسماند صنعتی در مجموعه فولاد مبارکه و دوم کاهش برداشت از منابع طبیعی از جمله کوه‌ها و بستر رودخانه‌ها.

سرباره فولادی؛ از پسماند صنعتی تا ماده اولیه بتن

حافظی با اشاره به اهمیت سنگدانه‌ها در تولید بتن گفت: بخش قابل توجهی از بتن، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد، از مصالح سنگدانه‌ای مانند شن و ماسه تشکیل می‌شود. این مصالح معمولاً یا از طریق برداشت از بستر رودخانه‌ها تأمین می‌شوند یا از محل شکست و استخراج از کوه‌ها به دست می‌آیند. هرچند دستگاه‌های مسوول در حوزه صنعت و محیط‌ زیست بر این برداشت‌ها نظارت دارند، اما فعالان صنعتی نیز باید راهکار‌های جبرانی و جایگزین برای کاهش مصرف این منابع طبیعی ارائه کنند.

وی ادامه داد: بر همین اساس، با همراهی و مشورت همکاران در شرکت فولاد مبارکه اصفهان، مدیریت پسماند و سایر بخش‌های مرتبط، این ایده شکل گرفت که سرباره دانه‌بندی‌شده، که در سایز‌های مختلف فرآوری و تفکیک می‌شود، در تولید بتن مورد استفاده قرار گیرد. در واقع، ما هم جایگاه تولید این ماده را در اختیار داریم و هم محل مصرف آن را؛ بنابراین می‌توان از این ظرفیت برای ایجاد ارزش افزوده در کشور و مجموعه فولاد مبارکه بهره برد.

مدیرعامل شرکت توکابتن با اشاره به آغاز اجرای این طرح گفت: این مسیر از سال گذشته آغاز شد و سرباره فرآوری‌شده وارد فضای تولیدی شرکت شد. پس از انجام تست‌ها و آزمایش‌های لازم در آزمایشگاه توکابتن و همچنین آزمایشگاه فولاد مبارکه، استفاده از این ماده در تولید قطعات بتنی از جمله نیوجرسی‌ها مورد بررسی و اجرا قرار گرفت.

حافظی درباره ویژگی‌های فنی سرباره در تولید بتن توضیح داد: یکی از مشخصات فیزیکی مطلوب سرباره، چگالی بالاتر آن نسبت به شن و ماسه طبیعی است. این ویژگی باعث افزایش وزن بتن می‌شود و در برخی محصولات بتنی، از جمله قطعاتی مانند نیوجرسی، می‌تواند مزیت محسوب شود. علاوه بر آن، سرباره از نظر سطح و بافت نیز شرایطی دارد که امکان جذب بهتر ماده چسبنده و سیمان را فراهم می‌کند.

وی افزود: نتایج حاصل از استفاده از سرباره در تولید بتن، به‌ویژه در بتن‌های با رده مقاومتی بالا، رضایت‌بخش بوده است. ما توانستیم از این ماده در تولید بتن‌هایی با رده مقاومتی C ۳۵ و حتی C ۴۰ استفاده کنیم و به نتایج خوبی برسیم. در عین حال، با جایگزینی بخشی از مصالح سرباره‌ای، میزان مصرف شن و ماسه طبیعی در هر بچ تولیدی حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافته است.

راه‌اندازی سایت جدید تولید بتن سرباره‌ای

مدیرعامل شرکت توکابتن در پاسخ به پرسشی درباره میزان سرمایه‌گذاری و برنامه توسعه استفاده از سرباره گفت: در ادامه فعالیت‌های انجام‌شده، موضوع راه‌اندازی یک سایت جدید ویژه تولید بتن با مصالح سرباره‌ای در دستور کار قرار گرفت. پیگیری‌های لازم انجام شد و مدیریت محترم مجتمع فولاد مبارکه نیز همکاری بسیار خوبی در این زمینه داشت.

وی اضافه کرد: البته در مقاطعی، به دلیل برخی محدودیت‌های زمانی و اجرایی، روند کار با تأخیر‌هایی همراه شد، اما خوشبختانه اکنون بخش مهمی از مقدمات این سایت محقق شده است. در زمینه خرید ماشین‌آلات و تجهیزات ویژه این کار نیز اقدام شده و دستگاه‌های متناسب با تولید بتن از مصالح سرباره‌ای خریداری شده‌اند.

حافظی با اشاره به تفاوت فنی مصالح طبیعی و سرباره‌ای گفت: ماشین‌آلاتی که برای تولید بتن معمولی استفاده می‌شوند، عموماً برای کار با سنگدانه‌های طبیعی طراحی شده‌اند؛ سنگدانه‌هایی که وزن مخصوص و فشار وارده کمتری به تجهیزات وارد می‌کنند. اما سرباره، به دلیل جرم واحد حجمی بالاتر و فشار بیشتری که به جداره‌ها و تجهیزات وارد می‌کند، نیازمند دستگاه‌هایی با ضخامت، استحکام و توان بالاتر است.

وی ادامه داد: به همین دلیل، در بهمن‌ماه سال گذشته اقدام به خرید تجهیزات متناسب با این نوع تولید کردیم و خوشبختانه این تجهیزات هفته گذشته وارد فولاد مبارکه شد. محل اجرای پروژه نیز با مساعدت مدیران فولاد مبارکه مشخص شده و امیدواریم طی چند ماه آینده، این خط جدید با ماشین‌آلات و روش تولید متناسب، در فضایی جداگانه از تولید بتن معمولی راه‌اندازی شود.

اقتصاد چرخشی؛ ضرورت زیست‌محیطی و اقتصادی صنایع

مدیرعامل شرکت توکابتن در بخش دیگری از سخنان خود، اقتصاد چرخشی را یکی از ضرورت‌های مهم زیست‌محیطی و اقتصادی صنایع کشور دانست و گفت: انباشت سرباره در محیط صنعتی، علاوه بر اشغال فضای گسترده، می‌تواند پیامد‌هایی مانند آلودگی خاک، تأثیر بر آب‌های زیرزمینی و ایجاد آلودگی هوا داشته باشد. به‌ویژه در زمان وزش باد‌های شدید، امکان انتشار گردوغبار ناشی از این مواد به محیط اطراف وجود دارد.

حافظی افزود: استفاده مجدد از سرباره و تبدیل آن به محصول، بار آلودگی محیط‌ زیست را کاهش می‌دهد و از سوی دیگر، نیاز به استخراج و فرآوری سنگدانه‌های طبیعی را کم می‌کند. فرآوری سرباره در مقایسه با استخراج، حمل و آماده‌سازی سنگدانه‌های طبیعی، می‌تواند انرژی کمتری مصرف کند و از این منظر نیز با رویکرد کاهش مصرف انرژی و توسعه پایدار همخوانی دارد.

وی با تأکید بر اینکه اقتصاد چرخشی تنها یک مفهوم محیط‌ زیستی نیست، بلکه ضرورتی اقتصادی برای آینده صنایع کشور است، تصریح کرد: امروز مسئله انرژی، کاهش مصرف منابع و توسعه پایدار از محور‌های اصلی صنایع به شمار می‌روند. اگر بتوانیم پسماند صنعتی را به ماده اولیه قابل استفاده در تولید تبدیل کنیم، هم به محیط‌ زیست کمک کرده‌ایم و هم ارزش اقتصادی جدیدی در زنجیره تولید ایجاد می‌شود.

مدیرعامل شرکت توکابتن با اشاره به انطباق این اقدامات با استاندارد‌ها و رویکرد‌های بین‌المللی گفت: آنچه در توکابتن دنبال می‌شود، با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد همسو است؛ از جمله هدف دوازدهم که بر تولید و مصرف مسوولانه تأکید دارد و هدف سیزدهم که به اقدامات اقلیمی مربوط می‌شود. همچنین این رویکرد با الزامات سیستم مدیریت زیست‌محیطی ISO ۱۴۰۰۱ نیز انطباق دارد.

حافظی در پایان خاطرنشان کرد: استفاده از سرباره فولادی در تولید بتن، نمونه‌ای روشن از پیوند صنعت، محیط‌ زیست و اقتصاد چرخشی است؛ اقدامی که می‌تواند ضمن کاهش مصرف منابع طبیعی، کاهش انباشت پسماند‌های صنعتی و کاهش اثرات زیست‌محیطی، مسیر تولید پایدار و مسوولانه را در صنایع کشور تقویت کند.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین