فولاد مبارکه در آزمون بحران، از رکوردشکنی در ۱۴۰۴ تا بازگشت سریع در ۱۴۰۵

‌می‌متالز - برای صنعت فولاد ایران تنها یک سال دشوار نبود بلکه به تعبیری سالی بود که چند بحران به‌ صورت هم زمان بر سر راه تولید قرار گرفتند. محدودیت‌های انرژی، ناترازی برق و گاز، رکود و مازاد عرضه در بازار جهانی فولاد، فشار‌های ناشی از قیمت گذاری و در نهایت دو بحران امنیتی و جنگی، فضای فعالیت بنگاه‌های بزرگ فولادی را به شدت پیچیده کرد. در چنین شرایطی، عملکرد فولاد مبارکه را نمی‌توان تنها با شاخص تولید یا سودآوری ارزیابی کرد، بلکه مهم‌ترین پرسش، چگونگی حفظ استمرار تولید در شرایط اختلال است.

به گزارش می‌متالز، بررسی کارنامه سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد فولاد مبارکه توانست در یکی از دشوارترین مقاطع فعالیت خود، علاوه بر حفظ تولید، رکورد‌های جدیدی را نیز ثبت کند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از عملکرد این شرکت، تولید فولاد خام گروه فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۰.۸۷۹ میلیون تن رسید، رقمی که بالاترین تولید تاریخ این مجموعه عنوان شده است. همچنین صادرات گروه از مرز یک میلیارد دلار عبور کرد و به حدود ۱.۱ میلیارد دلار رسید.

اما اهمیت این ارقام زمانی روشن‌تر می‌شود که بستر تحقق آنها را در نظر بگیریم. فولاد مبارکه در سالی فعالیت کرد که مساله انرژی از یک محدودیت مقطعی به یکی از اصلی‌ترین ریسک‌های تولید تبدیل شده بود. برای یک مجتمع فولادی، برق و گاز تنها نهاده‌های تولید نیستند؛ بلکه استمرار آنها به طور مستقیم با پایداری خطوط احیا، فولاد سازی، ریخته گری و نورد ارتباط دارد. بنابراین، مدیریت محدودیت انرژی در عمل به بخشی از مدیریت تولید تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، رویکرد فولاد مبارکه به سمت کاهش وابستگی به زیرساخت‌های بیرونی و ایجاد ظرفیت‌های پشتیبان حرکت کرده است. اجرای پروژه‌های مرتبط با تأمین آب و انرژی و توسعه ظرفیت‌های نیروگاهی و تجدیدپذیر را می‌توان بخشی از همین استراتژی دانست. برای نمونه، فاز نخست نیروگاه خورشیدی فولاد مبارکه با ظرفیت ۱۲۰ مگاوات به بهره‌برداری رسیده و توسعه این ظرفیت نیز در دستور کار قرار دارد.

از منظر مدیریتی، یکی از مهم‌ترین درس‌های عملکرد فولاد مبارکه در این دوره، تغییر مفهوم «تاب آوری» از یک شعار به یک سازوکار عملیاتی است. تاب آوری در صنعت فولاد به معنای آن نیست که بحران وجود نداشته باشد، بلکه به این معناست که بنگاه بتواند در زمان وقوع شوک، سرعت واکنش خود را افزایش دهد، زنجیره تأمین را بازآرایی کند و بخش‌های حیاتی تولید را سریع‌تر به مدار بازگرداند.

این مساله در سال ۱۴۰۵ اهمیت بیشتری پیدا کرد. حملات و آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های فولاد مبارکه، آزمونی متفاوت از محدودیت انرژی بود؛ زیرا این بار مساله تنها کاهش دسترسی به یک نهاده تولید نبود، بلکه بخشی از زیرساخت تولید نیازمند بازسازی و بازگشت سریع به مدار بود. با این حال، گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد بازطراحی زنجیره تأمین، استفاده از ظرفیت واحد‌های مختلف و اتکا به توان مهندسی داخلی، در فرآیند بازگشت تولید نقش مهمی داشته است. حتی کوره شماره ۸ نیز طبق گزارش‌ها تنها طی ۴۵ روز به مدار بازگشت؛ در حالی که برآورد‌های اولیه، دوره بسیار طولانی‌تری را برای بازسازی متصور بودند.

تصویر ارائه‌شده نیز بر همین نقطه تمرکز دارد: بازگشت قدرتمند در سال ۱۴۰۵ پس از یک دوره بحران. ثبت حدود ۱۲ همت سود در سه ماهه نخست سال، در این روایت نه تنها یک عدد مالی، بلکه نشانه‌ای از توان بازسازی جریان تولید و نقدینگی تلقی شده است. اهمیت این شاخص زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم حفظ جریان نقد در دوره بحران برای یک شرکت فولادی، شرط تأمین مواد اولیه، پرداخت هزینه‌های جاری، اجرای پروژه‌های بازسازی و ادامه سرمایه گذاری است.

از سوی دیگر، سودآوری فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴ نیز نشان می‌دهد بحران الزاماً به توقف خلق ارزش منجر نشده است. گزارش‌های مربوط به مجمع سالانه شرکت، سود خالص حدود ۱۰۰ همت برای شرکت و ۱۰۳ همت برای گروه را نشان می‌دهد. همچنین در مجمع، ۵۵ ریال سود به ازای هر سهم تقسیم شد.

با این حال، نباید این عملکرد را به معنای حل شدن مشکلات ساختاری صنعت فولاد تعبیر کرد. بخش مهمی از ریسک‌های فولاد مبارکه همچنان خارج از کنترل مستقیم شرکت قرار دارد، از ناترازی انرژی و رشد هزینه‌ها گرفته تا سیاست‌های قیمت گذاری، شرایط بازار جهانی و ریسک‌های ژئوپلیتیک. حتی طبق اظهارات مدیرعامل فولاد مبارکه، فاصله رشد هزینه انرژی با قیمت محصول به شدت افزایش یافته و از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵، تعرفه برق شرکت ۹۱ برابر شده، در حالی که قیمت کلاف فولادی حدود ۹ برابر رشد کرده است.

بنابراین، نقطه قوت اصلی فولاد مبارکه در این دوره را باید در سرعت واکنش، تنوع بخشی به منابع، بازطراحی زنجیره تأمین، سرمایه گذاری در زیرساخت و اتکا به توان داخلی جست‌و‌جو کرد. رکورد تولید و صادرات در سال سخت ۱۴۰۴ و بازگشت سریع پس از شوک‌های سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد مزیت رقابتی آینده فولاد تنها در ظرفیت اسمی بیشتر خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در توانایی یک بنگاه برای تداوم تولید، بازسازی سریع و حفظ جریان نقدینگی در زمان بحران تعریف خواهد شد.

از این منظر، تجربه فولاد مبارکه می‌تواند فراتر از یک کارنامه شرکتی، به‌ع نوان یک مطالعه موردی برای صنعت فولاد ایران مطرح شود، در اقتصادی که بحران انرژی، محدودیت سرمایه گذاری و ریسک‌های ژئوپلیتیک هم زمان شده‌اند، تاب آوری دیگر یک انتخاب مدیریتی نیست، بخشی از زیرساخت رقابت پذیری صنعت است.