مداخله دولت، صنعت فولاد مصر را متحول کرد

به گزارش می‌متالز، صنعت فولاد مصر در سال ۲۰۲۶ به یکی از متفاوت‌ترین نمونه‌های سیاست‌گذاری صنعتی در منطقه تبدیل شده است. دولت این کشور با ترکیبی از تعرفه‌های سنگین، عوارض ضددامپینگ، الزام به خرید محصولات داخلی، مشوق‌های صادراتی، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌کربن و اصلاح بازار انرژی، مسیر توسعه فولاد را به‌طور کامل تغییر داده است. هرچند این سیاست‌ها بازار داخلی را به نفع تولیدکنندگان مصری تغییر داده‌اند، اما همزمان چالش‌های تازه‌ای نیز برای صادرات و رقابت‌پذیری این صنعت ایجاد کرده‌اند.

صنعت فولاد مصر با حضور شرکت‌های بزرگی مانند عز استیل، سوئز استیل، بشای استیل و Egyptian Steel یکی از بزرگ‌ترین صنایع فولادی آفریقا و خاورمیانه به شمار می‌رود. ظرفیت نورد این کشور به حدود ۲۰ میلیون تن در سال رسیده، اما تنها نیمی از این ظرفیت مورد استفاده قرار می‌گیرد. با وجود این مازاد ظرفیت، دولت همچنان مجوز احداث مجتمع‌های فولادی جدید با ظرفیت ۳.۸ میلیون تن را صادر کرده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد قاهره توسعه صنعت فولاد را یک راهبرد بلندمدت برای رشد اقتصادی و صنعتی می‌داند.

عبور از فولاد ساختمانی به فولاد‌های با ارزش افزوده

یکی از مهم‌ترین تحولات صنعت فولاد مصر، تغییر رویکرد از تولید محصولات ساختمانی به سمت فولاد‌های مهندسی است. شرکت عز استیل با سرمایه‌گذاری ۱.۱۶ میلیارد دلاری در حال نوسازی خطوط تولید خود است تا بتواند به جای میلگرد ساختمانی، فولاد‌های ویژه SBQ (Special Bar Quality) تولید کند؛ محصولاتی که در صنایع خودرو، ماشین‌آلات، قطعات صنعتی و فولاد‌های فوق‌مقاوم کاربرد دارند و سودآوری بسیار بیشتری نسبت به محصولات ساختمانی ایجاد می‌کنند.

تقریباً تمامی فولادسازان بزرگ مصر طی سال‌های اخیر پروژه‌های گسترده‌ای برای کاهش مصرف انرژی اجرا کرده‌اند. سوئز استیل با نوسازی واحد تولید آهن اسفنجی توانسته مصرف گاز طبیعی را کاهش دهد و مصرف برق خود را به ۹۳ کیلووات ساعت در هر تن فولاد برساند؛ رقمی که حدود ۱۵ درصد کمتر از میانگین جهانی است.

از سوی دیگر، بشای استیل با استفاده از فناوری ۲G-HOTLINK و انتقال مستقیم آهن اسفنجی داغ به کوره قوس الکتریکی، حدود ۱۰۰ کیلووات ساعت برق در هر تن فولاد صرفه‌جویی کرده است. Egyptian Steel نیز با فناوری شارژ پیوسته قراضه و نورد مستقیم، مصرف انرژی را بین ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش داده است.

آمادگی برای عصر CBAM اروپا

یکی از اهداف اصلی سرمایه‌گذاری فولادسازان مصری، آماده شدن برای اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا (CBAM) است. عز استیل در حال دیجیتالی‌سازی مدیریت انرژی و کوره‌های قوس الکتریکی است تا هم مصرف برق و هم انتشار دی‌اکسیدکربن را کاهش دهد. این اقدامات به تولیدکنندگان مصری کمک می‌کند تا در بازار اروپا، که به سمت استاندارد‌های سخت‌گیرانه زیست‌محیطی حرکت کرده، جایگاه خود را حفظ کنند.

شاید مهم‌ترین اقدام دولت مصر، ایجاد یکی از سخت‌گیرانه‌ترین نظام‌های تعرفه‌ای جهان باشد. از سال ۲۰۲۶ تقریباً تمام واردات فولاد، از بیلت گرفته تا انواع ورق‌های فولادی، مشمول تعرفه‌های سنگین شده‌اند. بیلت با تعرفه ۱۳ درصد یا حداقل ۶۵ دلار در هر تن، ورق گرم با ۱۳.۶ درصد، ورق سرد با ۱۳.۷ درصد و ورق گالوانیزه با ۱۴ درصد وارد بازار مصر می‌شوند.

این تعرفه‌ها حداقل تا سال ۲۰۲۸ ادامه خواهند داشت و عملاً ورود فولاد خارجی به بازار مصر را بسیار دشوار کرده‌اند.

در کنار تعرفه‌ها، دولت مصر عوارض ضددامپینگ سنگینی نیز بر واردات میلگرد و مفتول اعمال کرده است. محصولات فولادی چین با ۲۹ درصد، ترکیه با ۷ تا ۲۲ درصد و اوکراین با ۱۷ تا ۲۷ درصد عوارض ضددامپینگ مواجه هستند؛ اقدامی که نشان می‌دهد قاهره به‌طور جدی از تولیدکنندگان داخلی در برابر رقابت خارجی حمایت می‌کند.

«مصری بخر»؛ نسخه مصر برای حمایت از تولید

دولت مصر تنها به تعرفه‌ها اکتفا نکرده است. بر اساس سیاست «Buy Egyptian» تمامی پروژه‌های دولتی، شهر‌های جدید و طرح‌های عمرانی موظف هستند در اولویت نخست فولاد تولید داخل را خریداری کنند. علاوه بر این، تولیدکنندگان داخلی در مناقصات دولتی امتیاز قیمتی ۱۵ درصدی دارند؛ به این معنا که حتی اگر قیمت فولاد داخلی تا ۱۵ درصد بالاتر از محصول وارداتی باشد، دستگاه‌های دولتی همچنان باید تولیدکننده مصری را انتخاب کنند.

دولت مصر برای تقویت صادرات نیز برنامه‌ای گسترده طراحی کرده است. بودجه ۹۲۰ میلیون دلاری برنامه بازپرداخت هزینه صادرات، به فولادسازان اجازه می‌دهد بخشی از هزینه‌های صادراتی خود را بازیابی کنند. میزان این یارانه بر اساس ارزش افزوده داخلی و بهره‌وری انرژی کارخانه‌ها تعیین می‌شود؛ موضوعی که شرکت‌ها را به سمت تولید محصولات با فناوری بالاتر و مصرف انرژی کمتر سوق می‌دهد.

در چارچوب توافق مصر با صندوق بین‌المللی پول، قیمت برق و گاز صنایع به‌شدت افزایش یافت، اما دولت همزمان راهکاری برای حفظ رقابت‌پذیری فولادسازان ارائه کرد. بر اساس این سیاست، کارخانه‌ها مجاز شدند برق مورد نیاز خود را مستقیماً از نیروگاه‌های خصوصی خورشیدی و بادی خریداری کنند. این اقدام هزینه برق فولادسازان را به حدود ۲۵ تا ۳۰ دلار به ازای هر مگاوات ساعت کاهش داد و بخشی از افزایش هزینه انرژی را جبران کرد.

صادرات تحت فشار دامپینگ چین

با وجود حمایت گسترده دولت، صادرات فولاد مصر در سال ۲۰۲۶ با افت قابل توجهی روبه‌رو شده است. رقابت شدید فولاد ارزان چین، افزایش موانع تجاری در بازار‌های صادراتی و تحقیقات ضددامپینگ برخی کشور‌ها علیه محصولات مصری باعث شد صادرات فولاد این کشور در نیمه نخست سال ۳۰ تا ۳۵ درصد کاهش یابد. در مقابل، واردات نیز به دلیل سیاست‌های حمایتی دولت ۱۰ تا ۱۵ درصد افت کرد و بازار داخلی بیش از گذشته در اختیار تولیدکنندگان بزرگ قرار گرفت.

تجربه مصر نشان می‌دهد این کشور طی مدت کوتاهی از یک بازار نسبتاً آزاد به الگویی مبتنی بر حمایت‌گرایی گسترده تبدیل شده است. ترکیب تعرفه‌های سنگین، محدودیت‌های وارداتی، سیاست «مصری بخر»، یارانه‌های صادراتی، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌کربن و اصلاح ساختار انرژی، جایگاه فولادسازان داخلی را تقویت کرده است.

با این حال، موفقیت بلندمدت این راهبرد به عواملی همچون توان رقابت فولادسازان در بازار‌های جهانی، تداوم سرمایه‌گذاری در فناوری، مدیریت هزینه‌های انرژی و تحولات اقتصاد کلان مصر وابسته خواهد بود. اگر این متغیر‌ها به‌درستی مدیریت شوند، مصر می‌تواند به یکی از مهم‌ترین قطب‌های فولاد خاورمیانه و آفریقا تبدیل شود؛ اما در غیر این صورت، حمایت‌گرایی بیش از حد ممکن است در بلندمدت رقابت‌پذیری این صنعت را کاهش دهد.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین